Başqasının səmasında ulduz olacaqsan... Məşhur Black necə yarandı?

Kulis.az “Miksteyp” rubrikasından “Black” mahnısı haqqında materialı təqdim edir.

1990-cı illərin əvvəllərində Qranj hərəkatının ön cəbhəsində dayanan Amerikanın rok səhnəsinin əfsanəsi "Pearl Jam" qrupunun 1991-ci ildə işıq yüzü görən debüt albomu "Ten"də yer alan "Black" kompozisiyası, musiqi tarixinin dərin, sarsıdıcı və səmimi ayrılıq dastanlarından biridir.
Qrupun heç vaxt rəsmi sinql kimi buraxmadığı və kommersiya məqsədilə klip çəkməkdən imtina etdiyi bu bəstə, təkcə dinləyicilərin qəlbində deyil, həm də vokalı və söz yazarı Eddi Vedderin şəxsi həyatında unudulmaz bir yara kimi iz qoymuşdur.
Mahnının yaranma hekayəsi qrupun gitaraçısı Ston Qossardın bəstələdiyi daxili həzinliyi olan instrumental demo lentlə başlandı.
Həmin vaxt San Diyeqoda yaşayan və yanacaqdoldurma məntəqəsində gecə növbəsində işləyən gənc Eddi Vedderə bu demo lent çatdırıldı.
Vedder musiqini dinləyərkən dərhal səhər sörfinqə getdi və dəniz kənarında ikən mətnin sözləri onun qəlbindən süzülüb gəldi.
Mətn Eddinin gənclik illərində yaşadığı, ilk həqiqi və dərin sevgisinin kədərli bitməsinə - ilk böyük emosional sarsıntısına həsr olunmuşdu.
Lakin mahnının hekayəsində ən diqqətçəkən məqam qrupun şöhrətin zirvəsində ikən verdiyi fədakar qərardır.
"Epic Records" şirkəti "Black" mahnısının möhtəşəm kommersiya potensialını görərək onu sinql kimi buraxmaq və klip çəkmək üçün “Pearl Jam”ə böyük təzyiq göstərirdi.
Lakin Eddi Vedder bu təklifi kəskin şəkildə rədd etdi.
O, bu mahnının onun üçün həddindən artıq şəxsi və toxunulmaz olduğunu bildirirdi.
Vedder deyirdi: "Bəzi mahnılar var ki, onlar televiziya ekranlarında və ya reklam klipində satılmaq üçün deyil. Onlar dinləyicinin öz qaranlığında, şəxsi kədəri ilə baş-başa qalması üçündür. Əgər bura klip çəksək, insanların öz xatirələrindəki o bakir duyğunun yerini vizual görüntülər tutacaq”.
Qrupun bu dürüst duruşu "Black" bəstəsini radio hitindən çıxarıb əfsanəvi bir mahnıya çevirdi.
"Black" mahnısının mətni unudulmayan bir sevginin arxasında qoyduğu dağıntıları, zamanın belə sağalda bilmədiyi ruhi kədəri və qəbullana bilməmək hissini poetik dil ilə təsvir edir.
Mahnının ilk bəndləri keçmişdə qalmış xoşbəxt günlərin artıq rəngini itirdiyini və solduğunu şərh edir.
“Boş kətan vərəqləri, toxunulmamış gil təbəqələri... Bir vaxtlar onun bədəni olduğu kimi, önümə sərilmişdi. Bütün beş üfüq onun ruhunun ətrafında fırlanırdı, Yerin Günəş ətrafında fırlandığı kimi... İndi isə dadına baxdığım və nəfəs aldığım hava istiqamətini dəyişdi...”
Mətn boyu müəllif qarşı tərəfin onun dünyasında necə mərkəzi bir rol oynadığını Günəş və Yer kürəsi təşbehi ilə anladır.
Lakin sevgilinin gedişi ilə hər şey öz ilkin funksiyasını və işığını itirir.
Mahnının mərkəzində duran "Black" (Qara) simvolu ölüm və ya nifrət deyil; o, rənglərin, sevincin və həyat enerjisinin yoxluğunu təmsil edən matəmdir.
“Və indi acı dolu əllərim bir zamanlar hər şeyim olanın sınmış şüşələrini qucaqlayır... Bütün şəkillər qaraya boyanıb, hər şey döymə kimi həkk olunub...”
Şəkillərin qaraya boyanması isə yaddaşın yalnız kədərlə örtüldüyünü göstərir.

Mahnının emosional olaraq ən sarsıdıcı və zirvə nöqtəsi isə Vedderin öz sevgilisinə qarşı bəslədiyi ziddiyyətli, alipərvər, lakin içini yandıran arzularıdır.
“Bilirəm, bir gün gözəl həyatın olacaq... Bilirəm, başqasının səmasında bir ulduz olacaqsan... Lakin nə üçün, nə üçün bu gələcək mənimki ola bilməz?..”
Bu misralar qarşı tərəfə xoşbəxtlik arzulamaq, lakin bu xoşbəxtlikdə özünün yer almadığını bilməyin verdiyi acı həqiqətlə barışa bilməməkdir.
"Black" sadəcə 1990-cı illərin rok balladası deyil.
O, bir insanın ilk böyük sevgisini itirərkən daxilində qalan boşluğun və səssiz fəryadın dastanlaşmış halıdır.
Eddi Vedderin bu mahnıda nümayiş etdirdiyi samimiyyət və mahnını kommersiyalaşdırmaqdan imtina etməsi, "Black"i musiqi tarixində bir insanın öz daxili kədərinə ucaltdığı ən uca abidələrdən birinə çevirmişdir.