Bəlkə də övladın qatil olacaq?

Qan Turalı yazır...

"Adolescence" (Keçid dövrü) serialı son dövrlərdə getdikcə kommersiyalaşan və bu kontekstdə zəifməzmunlu filmlər yayımlamağa başlayan "Netflix" üçün əhəmiyyətli bir yenilik və keyfiyyətcə sıçrayışdır.

Bir incəsənət əsərini təyin edən nədir? Bu sual mürəkkəb sualdır və tarix boyunca istər incəsənət xadimləri istərsə də nəzəriyyəçiləri bu sala cavab axtarıblar. Fikrimcə, burda bir çox cəhətdən danışmaq olar, ancaq mənim üçün bir incəsənət əsərinin ən ümdə xüsusiyyətlərindən birincisi onun insanları düşündürməsidir. Ali dərəcəli incəsənət nümunələri insanları fəlsəfi suallar əsasında düşündürür, onlara yeni yanaşma, yeni baxış bucağı bəxş edir.

"Keçid dövr"ündə də bu var. Yeniyetmə məktəb yoldaşını öldürür. Bu elə ilk dəqiqədən üzə çıxır. Belə ki, film onun həbs edilməsi ilə başlayır. Onlarla polis evi mühasirəyə alıb qapını qırır, evə girib yeniyetməni həbs edirlər. Bəs sakit, adi, ailəcanlı bir ustanın, qayğıkeş bir ananın belə bir övladı necə olur? Filmin qoyduğu suallardan biri də heç şübhəsiz ki, budur.

Uşağın saxlanılması əməliyyatını icra edən polisin də uşağı ilə bağlı sualları var. Onun oğlu da qatil yeniyetmə ilə yeni məktəbdə oxuyur. Və film dəhşətli bir həqiqəti üzümüzə çırpır. O göstərir ki, polisin də uşağından xəbəri yoxdur. O da uşağının dilini bilmir. Onun dünyasından xəbəri yoxdur.

Bəli, atalar və oğullar problemi bəşəriyyətin özü qədər qədim və mürəkkəb problemdir. Ancaq film dövrümüzlə bağlı bir həqiqəti dilə gətirir. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı ilə atalar və oğullar problemi son dərəcə dərinləşib. Əvvəl evlərdə bir ekran yəni bir televizor olurdu, hamı ona baxırdı. İndi isə hamının öz ekranı, öz televizoru - telefonu var. Hamı öz dünyasında yaşayır.

Uşağın atası filmin əvvəlindən sonuna qədər bir suala cavab axtarır: Axı mənim sakit, mədəni, ağıllı övladım necə qatil ola bilər? Onunla birgə tamaşaçı da bu axtarışa qoşulur. Adətən, filmlər qurbanın gözündən çəkilir. Ancaq bu dəfə diqqət mərkəzində qatildir. Onun gözündən filmə baxırıq. Məqsədyönlü şəkildə qurban, onun ailəsi göstərilmir. Onların hansı hisslər keçirdiyini bilmirik. Əslinə qalsa, buna heç ehtiyac da yoxdur. Qurbanın hisslərini təsəvvür etmək, özünü onun yerinə qoymaq, onunla empatiya yaratmaq asandır. Çətini qatilin baxış tərzidir. İncəsənət də bunun üçün var. Eləcə də fəlsəfə, psixologiya...

Qatil yeniyetmənin atası filmin son səhnəsində həyat yoldaşına belə deyir: "O öz otağına girirdi, biz bilmirdik o nə işlə məşğuldur". Məsələ ondadır ki, yeniyetmə insel cərəyanının təsiri altına düşmüşdü. Antifeminist bir hərəkat olan insellik ABŞ-də eləcə də digər ölkələrdə geniş yayılıb. Bu cərəyanın üzvləri qadınlara qarşı nifrəti təbliğ edirlər. Qadınlarla münasibət qurmaqda çətinlik çəkən insanları birləşdirən bu təmayül qətl də daxil olmaqla hər cür zorakılığı mübarizə kimi seçirlər. Nə atanın, nə də ananın bundan xəbəri var...

Ata hələ də vəziyyəti başa düşmür. Uşaqlarının tələbatlarını ödəmək üçün gec saatlara qədər işlədiyini deyir. Ancaq səbəblərdən biri də budur. Uşağa kifayət qədər zaman ayırmamaq... Onu tək qoymaq... Onunla ünsiyyət qura bilməmək... Uşaq da internetdə antihumanist cərəyanların təsiri altına düşür.

Serial bir həqiqəti gözümüzün içinə baxaraq bizə çatdırır: Qatil aramızdadır. O sən də ola bilərsən, sənin övladın da. Hər bir valideyn bu filmə baxmalıdır. Mütləq baxmalıdır. Övladını anlamaq üçün baxmalıdır. Onu qorumaq üçün baxmalıdır. Eləcə də başqa uşaqları qorumaq üçün...