Bəyannamənin Verdiyi Strateji Mesaj: Regional Liderlikdən Qlobal Müttəfiqliyə

Tarixin elə şanlı anları var ki, onlar sadəcə iki dövlət arasında imzalanan rəsmi sənəd olmaqdan çıxır, regionun və dünyanın geosiyasi mənzərəsini yenidən formalaşdıran böyük bir bəyanata çevrilir. 2021-ci il iyunun 15-də – Azərbaycan xalqı üçün müqəddəs rəmzi məna daşıyan Milli Qurtuluş Günündə, tarixin və mədəniyyətimizin tacı olan Şuşa şəhərində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” məhz belə bir tarixi hadisədir. Bu sənəd, Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığının çoxəsrlik sınaqlardan keçərək gəldiyi ən yüksək zirvə, iki dövlətin rəsmi olaraq hərbi, siyasi və strateji müttəfiqliyinin hüquqi təsdiqidir. Şuşa Bəyannaməsinin dünyaya, regiona və gələcək nəsillərə verdiyi strateji mesajlar isə bu gün də öz aktuallığını və qlobal əhəmiyyətini qoruyub saxlamaqdadır.

Şuşa Bəyannaməsinin verdiyi ən birinci və sarsılmaz mesaj – iki qardaş ölkənin təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində tam birgə fəaliyyətidir. Sənəddə açıq şəkildə qeyd olunur ki, tərəflərdən hər hansı birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və ya sərhədlərinin toxunulmazlığına qarşı üçüncü dövlət və ya dövlətlər tərəfindən təhdid, yaxud təcavüz edildiyi təqdirdə, Azərbaycan və Türkiyə bir-birinə lazımi yardım göstərəcək və ordularının qarşılıqlı fəaliyyətini təmin edəcəklər. Bu bənd faktiki olaraq regionda yeni bir təhlükəsizlik çətirinin yaradılması deməkdir. Bununla dünyaya bəyan edildi ki, Azərbaycana qarşı yönələn hər bir təhdid eyni zamanda Türkiyəyə, Türkiyəyə qarşı yönələn hər bir təhdid isə Azərbaycana qarşı yönəlmiş sayılır. Bu mesaj, postmüharibə dövründə regionda revanşist xülyalarla yaşayan qüvvələrə və onların xarici havadarlarına verilmiş ən kəsərli və qətiyyətli cavab idi.

Bəyannamənin imzalandığı məkan və zaman seçimi özlüyündə çox böyük strateji ismarıclar ehtiva edirdi. Sənədin məhz Qarabağın döyünən ürəyi, Zəfərimizin rəmzi olan Şuşada imzalanması birmənalı olaraq Qarabağın əbədi və əzəli Azərbaycan torpağı olmasının beynəlxalq səviyyədə bir daha təsdiqi idi. Tarixin təsadüfü deyil, böyük diplomatik zəkanın nəticəsi idi ki, bu sənəd məhz 15 İyun Qurtuluş Gününə təyin edilmişdi. 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin başladığı xilas və dirçəliş missiyası, 28 il sonra Şuşada onun layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən regional sülhün qarantına çevrilən müttəfiqlik bəyannaməsi ilə taclandırıldı. Bu, həm də dahi Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” və Qazi Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” fəlsəfəsinin ən mükəmməl praktiki təzahürü idi.

Strateji baxımdan Şuşa Bəyannaməsi sadəcə hərbi əməkdaşlığı deyil, həm də böyük iqtisadi və logistik inteqrasiyanı hədəfləyən bir yol xəritəsidir. Sənəddə Zəngəzur dəhlizinin açılması və onun davamı olaraq Qars-Naxçıvan dəmir yolunun tikintisi kimi mühüm layihələrin xüsusi vurğulanması təkcə iki ölkəni deyil, bütövlükdə Şərqlə Qərbi birləşdirən Orta Dəhlizin geoiqtisadi əhəmiyyətini artırdı. Azərbaycan və Türkiyə bu addımla Avrasiya nəqliyyat xəritəsində əvəzolunmaz tranzit mərkəzləri olduqlarını və regional inteqrasiyanın lokomotivinə çevrildiklərini nümayiş etdirdilər. Bu mesaj region dövlətlərinə yönəlmişdi: əgər sabitlik, inkişaf və rifah istəyirsinizsə, Azərbaycan və Türkiyənin formalaşdırdığı yeni reallıqları qəbul etməli və bu əməkdaşlıq platformalarına qoşulmalısınız.

Bəyannamə həmçinin Türk dünyasının birliyi və inteqrasiyası istiqamətində atılmış ən fundamental addımlardan biridir. İki qardaş ölkənin ortaq fəaliyyəti, Türk Dövlətləri Təşkilatının güclənməsinə, türk dilli xalqlar arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və hərbi əlaqələrin yeni müstəviyə keçməsinə güclü təkan verdi. Şuşa Bəyannaməsi bütövlükdə Türk dünyasının qlobal arenada vahid bir güc mərkəzi kimi çıxış etməsinin modelini formalaşdırdı. Bu isə beynəlxalq birliyə yönələn aydın bir strateji mesaj idi: Türk dünyası artıq dağınıq coğrafiyalardan ibarət deyil, o, vahid hədəfə doğru addımlayan güclü və mütəşəkkil bir ittifaqdır.

Yekun olaraq vurğulamaq lazımdır ki, Şuşa Bəyannaməsinin verdiyi ən böyük və fundamental strateji mesaj regional sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunması mesajıdır. Azərbaycan və Türkiyə bu ittifaqla heç bir dövlətin torpağına göz dikmədiyini, lakin öz haqlarını və maraqlarını qorumaq üçün hər cür gücə sahib olduqlarını bəyan etdilər. 15 iyun 2021-ci ildə Şuşada ucalan qardaşlıq bayrağı bu gün də eyni əzəmətlə dalğalanır və bu bəyannamə Azərbaycan dövlətçiliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün əbədi təminatçısı olaraq tarixdəki şanlı yerini qoruyur.

Kərimli Elvin

Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı