Beyin yaşlandıqca daxili kompası nı itirir SƏBƏB

Stenford Tibb Mərkəzinin (ABŞ) alimləri müəyyən ediblər ki, insan yaşlandıqca, onda ətraf mühitin "daxili xəritəsi"nin yaradılmasına məsul olan neyron şəbəkələrinin fəaliyyəti pozulur. Alimlərin fikrincə, yaşlı insanların məkanda istiqamətlənmək qabiliyyətinin pisləşməsi məhz bu faktla bağlıdır.

Oxu.Az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri "Nature Communications" jurnalında dərc edilib.

Tədqiqat üçün alimlər üç qrup siçovulun - cavan (təqribən 20 yaş insan standartına uyğun), orta yaşlı (50-60 yaş) və ahıl (75-90 yaş) beyin fəaliyyətini müqayisə ediblər.

Onlar beyinin neyron şəbəkələrin yerləşdiyi nahiyəsinin - medial entorial qabığın fəallığını tədqiq ediblər. Bu hüceyrələr məkanın müəyyən nöqtələrində aktivləşir və beyinin GPS sistemi funksiyasını yerinə yetirir.

Nəticələr göstərib ki, yaşlandıqca neyron şəbəkələrinin fəaliyyəti stabilliyini itirir. Virtual mühitdə marşrut dəyişəndə ahıl siçovulların neyron siqnalları davranışları kimi xaotik olur. Halbuki cavan və orta yaşlı siçovullar məkanda obyektin yerini çevik şəkildə müəyyən edə bilirlər və daha aydın beyin fəaliyyəti nümayiş etdiriblər.

Beyin funksiyasının zəifləməsi bütün ahıl siçovullarda eyni dərəcədə müşahidə edilməyib. Məsələn, bəzi ahıl siçovullar cavan siçovullardan geri qalmayıb. Bu, neyron şəbəkələrinin dəqiqliyi ilə məkanda istiqamətlənmək bacarığı arasındakı əlaqəni təsdiqləyir.

Genetik analiz 61 genin fəallıq səviyyəsinin neyron şəbəkələrinin funksiyasından əziyyət çəkən siçovullardan fərqləndiyini göstərib. Bu genlərdən biri olan "Hapln4" hüceyrələrin ətrafındakı qoruyucu zülal şəbəkəsinin formalaşmasını təmin edərək onların sabitliyini qoruyur.

Müəlliflər qeyd edirlər ki, məkan yaddaşının yaşla əlaqədar pisləşməsi qaçılmazdır, lakin beyinin necə qocalması fərdi xüsusiyyətlər və genetik fərqlərdən asılıdır.