Beynəlxalq hüquqa sadiqlikdən tarixi Zəfərə gedən yol ŞƏRH

27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız Vətən müharibəsinin başlanğıc tarixi kimi deyil, həm də dövlətimizin suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda aparılmış uzunmüddətli mübarizənin, şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinin və milli həmrəyliyimizin rəmzi kimi xüsusi yer tutur. Bu tarix hər il xalqımızı bir amal ətrafında birləşdirir, Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların qarşısında ehtiramla baş əyməyə, onların həyat və mübarizəsinin mənasını daha dərindən dərk etməyə çağırır. 27 Sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin taleyüklü mərhələlərindən birinə çevrilmiş, 44 günlük müharibə nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm tarixi nəticələr əldə edilmişdir. Prezident İlham Əliyevin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 27-si Azərbaycanda Anım Günü elan edilmişdir.

Anım Gününün əsas mahiyyətini yalnız hərbi əməliyyatların xronologiyası ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Bu gün həm də Azərbaycanın uzun illər ərzində beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çalışmasının tarixi fonunda dəyərləndirilməlidir. Azərbaycan münaqişənin həlli üçün beynəlxalq vasitəçilik formatlarında iştirak etmiş, danışıqlar prosesində öz mövqeyini ardıcıl şəkildə ifadə etmiş və problemin dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında həll edilməsini müdafiə etmişdir. Azərbaycan XİN-in məlumatlarında da 1991–2020-ci illər ərzində çoxsaylı görüş və danışıqların keçirildiyi, ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçilik missiyası çərçivəsində prosesin davam etdirildiyi qeyd olunur.
Bu baxımdan Azərbaycanın mövqeyinin mühüm dayaqlarından biri beynəlxalq hüquq normaları və BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələri olmuşdur. 1993-cü ildə qəbul edilmiş 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrdə Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı təsdiqlənmiş, işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması və qaçqınların və məcburi köçkünlərin öz yaşayış yerlərinə qayıtması ilə bağlı tələblər ifadə edilmişdir. Bu sənədlər sonrakı danışıqlar prosesinin hüquqi-siyasi əsaslarından biri kimi çıxış etmişdir.
Lakin beynəlxalq hüququn mövcudluğu ilə onun müddəalarının praktiki icrası arasında uzun illər ərzində ciddi fərq yaranmışdı. Azərbaycan tərəfi dəfələrlə vurğulayırdı ki, danışıqlar yalnız formal xarakter daşımamalı, konkret nəticələrə gətirib çıxarmalıdır. 2017-ci ildə Azərbaycanın ATƏT yanında Daimi Nümayəndəliyinin bəyanatında BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icra olunmamasının münaqişənin həlli prosesində açıq problem olaraq qaldığı bildirilirdi. Həmin mövqedə sülh prosesinin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və BMT qətnamələrinə əsaslanmasının vacibliyi xüsusi qeyd olunurdu.
Azərbaycanın danışıqlar prosesinə münasibəti həm də dövlətimizin sülhə alternativ axtarmadığını göstərən mühüm amillərdən biri idi. Uzun illər ərzində müxtəlif səviyyələrdə görüşlər keçirilmiş, vasitəçilərin iştirakı ilə müzakirələr aparılmış, atəşkəsin qorunması, humanitar məsələlərin həlli və siyasi razılaşmanın əldə olunması istiqamətində təşəbbüslər irəli sürülmüşdür. Məsələn, 2017-ci ilin oktyabrında Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin iştirakı ilə Cenevrədə görüşü keçirilmiş və danışıqlar prosesinin intensivləşdirilməsi barədə razılıq ifadə olunmuşdu.
2020-ci ilin əvvəllərində də danışıqlar prosesi davam edirdi. Həmin ilin aprelində Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin iştirakı ilə videokonfrans formatında görüşündə münaqişənin həlli istiqamətində növbəti addımlar müzakirə edilmiş, tərəflərin danışıqları davam etdirməsinin vacibliyi vurğulanmışdı. Azərbaycan tərəfi mövqeyinin BMT Nizamnaməsi, ATƏT-in Helsinki Yekun Aktı və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrində əks olunan norma və prinsiplərə əsaslandığını bir daha bəyan etmişdi.
Bütün bunlar göstərir ki, 27 Sentyabr hadisələrinə qədər Azərbaycan uzun müddət ərzində siyasi-diplomatik müstəvidə həll imkanlarını qoruyub saxlamışdı. Danışıqların aparılması dövlətimizin beynəlxalq hüquqa və siyasi-diplomatik mexanizmlərə verdiyi önəmin göstəricisi idi. Lakin münaqişənin uzun illər ərzində həll olunmaması, işğalın davam etməsi və atəşkəs rejiminin dəfələrlə pozulması bölgədə təhlükəsizlik vəziyyətini mürəkkəbləşdirirdi.
27 Sentyabr 2020-ci ildə baş verən hərbi eskalasiya Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcına çevrildi. Azərbaycan xalqı həmin günlərdə dövlət və ordu ətrafında sıx birləşərək vahid iradə nümayiş etdirdi. Ordunun döyüş meydanındakı fəaliyyəti ilə xalqın arxa cəbhədəki həmrəyliyi bir-birini tamamladı. Şəhidlərimizin qəhrəmanlığı, hərbçilərimizin fədakarlığı və xalqımızın milli həmrəyliyi Vətən müharibəsinin ən mühüm mənəvi dayaqlarından oldu.
Anım Gününün təsis edilməsi də məhz bu yaddaşın dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsinin ifadəsidir. Prezidentin Sərəncamında Vətən müharibəsində Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda qəhrəmanlıq göstərən şəhidlərə, əsgər və zabitlərə, qazilərə və müharibənin bütün iştirakçılarına ehtiram xüsusi vurğulanır. Sərəncamda həmçinin Vətən müharibəsində əldə edilmiş nəticələrin regionda uzunmüddətli sülh, təhlükəsizlik və əmin-amanlığın təmin olunmasına mühüm amil olduğu qeyd edilir.
27 Sentyabr həm də Azərbaycan əsgərinin Vətən anlayışını sözlə deyil, əməli ilə ifadə etdiyi gündür. Həmin gün başlayan müharibə Azərbaycan cəmiyyətinin bütün təbəqələrini birləşdirən ümummilli həmrəyliyin miqyasını nümayiş etdirdi. İnsanlar yaşından, sosial statusundan və peşəsindən asılı olmayaraq Vətənin müdafiəsi naminə vahid mövqedə dayandılar. Bu birlik yalnız döyüş meydanında deyil, informasiya, diplomatiya və ictimai həmrəylik müstəvisində də özünü göstərdi.

27 Sentyabrın digər mühüm mənası ondan ibarətdir ki, bu tarix Azərbaycan xalqına milli birlik və dövlətçilik dəyərlərinin əhəmiyyətini bir daha göstərdi. Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan cəmiyyəti vahid məqsəd ətrafında birləşərək güclü həmrəylik nümayiş etdirdi. Dövlət, ordu və xalq birliyinin yaratdığı güc Azərbaycan tarixinin ən mühüm səhifələrindən birinin yazılmasına şərait yaratdı.
Azərbaycanın münaqişənin həlli ilə bağlı uzunmüddətli diplomatik fəaliyyəti də Anım Gününün tarixi mahiyyətinin mühüm hissəsidir. Çünki Vətən müharibəsi birdən-birə meydana çıxmış hadisə deyil, onilliklər ərzində davam etmiş mürəkkəb siyasi və hərbi proseslərin nəticəsində yaranmış vəziyyətin fonunda baş verdi. Azərbaycan uzun müddət danışıqlar masasında beynəlxalq hüququn tanıdığı prinsiplərə istinad etmiş, münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çalışmış və beynəlxalq vasitəçilik mexanizmlərində iştirak etmişdir.
Bu baxımdan Anım Günü həm də beynəlxalq hüququn əhəmiyyətini xatırladan bir tarixdir. Dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü, beynəlxalq sərhədlərin toxunulmazlığı, münaqişələrin sülh yolu ilə həlli kimi prinsiplər beynəlxalq münasibətlər sisteminin fundamental dayaqlarıdır. Azərbaycanın illər ərzində danışıqlarda məhz bu prinsiplərə istinad etməsi dövlətimizin mövqeyinin hüquqi əsaslarını təşkil etmişdir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin də Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünü təsdiqləyən müddəaları özündə ehtiva etməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
27 Sentyabrın tariximizdə yaratdığı ən böyük mənəvi nəticələrdən biri də budur ki, Azərbaycan xalqı öz dövlətinə və ordusuna olan inamını real hadisələrlə nümayiş etdirdi. Vətən müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətinin milli həmrəyliyini, dövlətçilik iradəsini və Vətən sevgisini bütün dünyaya göstərdi. Bu gün həmin həmrəyliyin qorunması, şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi və qazanılmış tarixi nəticələrin gələcək nəsillərə düzgün çatdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Anım Günü hər il bir həqiqəti daha aydın şəkildə ortaya qoyur: Azərbaycanın müasir tarixində əldə edilən nəticələrin arxasında böyük insan taleləri, şəhidlərin müqəddəs fədakarlığı, qazilərin qəhrəmanlığı və xalqın sarsılmaz iradəsi dayanır. Buna görə də 27 Sentyabr yalnız təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil, milli yaddaşımızın canlı səhifəsidir.
Bu gün biz şəhidlərimizi yad edərkən onların həyatını, mübarizəsini və Vətən qarşısında göstərdikləri misilsiz fədakarlığı gələcək nəsillərə çatdırmağın vacibliyini bir daha dərk edirik. Azərbaycan xalqı öz şəhidlərini heç zaman unutmayacaq. Onların əziz xatirəsi dövlətimizin və xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq.
27 Sentyabr – Anım Günü həm də sülhün və sabitliyin dəyərini xatırladan gündür. Azərbaycanın keçdiyi tarixi yol göstərir ki, davamlı sülh üçün beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə ehtiram, qarşılıqlı etimad və məsuliyyətli yanaşma mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri isə şəhidlərimizin qanı bahasına əldə edilmiş tarixi nəticələri qorumaq, ölkənin inkişafını davam etdirmək və gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz və firavan Azərbaycan qurmaqdır.
27 Sentyabrda bütün Azərbaycan şəhidlərinin qarşısında ehtiramla baş əyir. Onların xatirəsi xalqımızın milli yaddaşında əbədi yaşayacaq. Şəhidlərimizin müqəddəs ruhu qarşısında ən böyük ehtiram isə onların uğrunda canlarından keçdiyi Vətəni daim qorumaq, gücləndirmək və gələcək nəsillərə daha qüdrətli şəkildə çatdırmaqdır.
27 Sentyabr – Anım Günü bu mənada həm yaddaş, həm ehtiram, həm də dövlətçilik dərsidir. Bu tarix bizə göstərir ki, milli birlik, dövlətçilik iradəsi, beynəlxalq hüquqa əsaslanan prinsipial mövqe və Vətən sevgisi Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm dayaqları sırasında dayanır. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi qarşısında baş əyir, onların həyat və mübarizəsini Azərbaycan tarixinin əbədi və şərəfli səhifəsi kimi ehtiramla yad edirik.

Aydın Rəşidli

YAP Füzuli rayon təşkilatının sədr müavini