Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Bir boğazın taleyi və yaxud Yəməndən başlayan qlobal hesab

Bir boğazın taleyi və yaxud Yəməndən başlayan qlobal hesab

Qaynarinfo saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

14 fevral 1945-ci il. İkinci Dünya müharibəsi hələ başa çatmayıb. Avropada Hitler ordusunun son müqaviməti davam edir, Sakit okeanda Yaponiya ilə savaş gedir. Amma dünyanın müharibədən sonrakı nizamının əsas konturları artıq başqa bir yerdə cızılır.

Misirdə, Süveyş kanalının yaxınlığında ABŞ prezidenti Franklin Ruzvelt “USS Quincy” kreyserinin göyərtəsində Səudiyyə Ərəbistanının kralı Əbdüləziz ibn Səudla görüşür. Görüşün görünməyən fonunda isə ABŞ-ın Yaxın Şərqə artan marağı, enerji resursları və regionun gələcək təhlükəsizliyi dayanırdı.

O xəritədə bu gün Yəmən böhranının əsas aktorlarından biri olan husilər yoxdur. İranın indiki regional şəbəkəsi də yoxdur. Amma neft var və neftin dünya bazarlarına çıxarılacağı yollar göstərilir. Həmin görüş sonrakı onilliklərdə Vaşinqtonla Ər-Riyad münasibətlərinin simvoluna çevriləcəkdi.

Səksən ildən sonra isə həmin münasibətə başqa bir xəritədən baxmaq lazım gəlir. Bu dəfə xəritənin mərkəzində Bab əl-Məndəb dayanır. Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirən bu dar boğaz Asiya ilə Avropanı bağlayan qlobal ticarət sisteminin əsas keçidlərindəndir. Burada təhlükəsizlik pozulanda problem Yəmənin sərhədlərində qalmır. Gəmi marşrutları dəyişir, sığorta xərcləri artır, daşınma bahalaşır, enerji bazarı təzyiq altında qalır.

Bir neçə raket belə qlobal iqtisadiyyatın hesablamasını dəyişə bilir. Səudiyyə Ərəbistanı bunu xüsusilə yaxşı anlayır. Ər-Riyad üçün Yəmən sadəcə qonşu ölkə deyil. Söhbət enerji ixracının təhlükəsizliyindən, Qırmızı dəniz marşrutlarının açıq qalmasından və ölkənin gələcəyindən gedir.

Ər-Riyad ölkəni neftdən asılı vəziyyətdən çıxarıb yeni iqtisadiyyat qurmaq istəyir. Bunun üçün isə ölkəyə turist, investor və böyük kapital lazımdır. Bütün bunların bir şərti var - sabitlik.

Gəmilərin təhlükəsiz üzmədiyi regionda iqtisadi transformasiya qurmaq çətindir. Husilərin gücü də məhz burada üzə çıxır. Onların Səudiyyəni hərbi baxımdan məğlub etməsi vacib deyil. Sadəcə Ər-Riyad üçün təhlükəsizlik hesabını bahalaşdırmaları kifayətdir.

Müasir asimmetrik müharibənin əsas məntiqi budur ki, zəif tərəf güclünü məğlub etmədən də onu öz şərtləri ilə düşünməyə məcbur edə bilər. Bir gəminin marşrutunu dəyişmək bəzən hərbi obyektə zərbədən daha böyük iqtisadi nəticə yaradır.

Husilərin İranla əlaqəsi danılmazdır.Tehran onlara siyasi, hərbi və texnoloji dəstək verir. Amma onları yalnız İranın əmrlərini yerinə yetirən qüvvə kimi təqdim etmək də reallığı sadələşdirməkdir. Husilərin öz yerli dayaqları, siyasi məqsədləri və Yəmən daxilində hakimiyyət hesabları var.

İranın hesabı isə daha genişdir. Bab əl-Məndəb Qırmızı dənizin qapısıdır. Hörmüz boğazı isə Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirən strateji keçiddir. Bu iki nöqtədə eyni vaxtda təhlükə yaranması enerji və dünya ticarəti üçün tamamilə başqa miqyasda risk deməkdir.

Deməli, məsələ artıq yalnız Yəmən deyil. Sual Vaşinqtonla Ər-Riyad arasındakı münasibətin özünə gedib çıxır- Səudiyyə Birləşmiş Ştatların alətidir? Bu fikir tamamilə əsassız deyil. Amma həqiqətin yalnız bir hissəsidir. ABŞ uzun illər ərzində Səudiyyənin təhlükəsizlik sisteminin əsas dayağı olub. Söhbət yalnız silah satışından getmir. Hərbi aviasiya, hava hücumundan müdafiə, kəşfiyyat, texniki xidmət, logistika, təlim və əməliyyat imkanları bir-birinə bağlı bütöv sistem yaradır.

Bu sistemi bir gündə başqa dövlətlə əvəz etmək mümkün deyil. Amma Vaşinqtonun Ər-Riyada ehtiyacı da az deyil.

Səudiyyə enerji bazarının nəhəng aktorudur, ərəb dünyasında siyasi çəkisi var, İranla münasibətlərə təsir göstərə bilir və Yəmən böhranının birbaşa iştirakçısıdır.

Deməli, burada “ağa və alət” münasibətindən daha mürəkkəb bir mənzərə var. Bu, qarşılıqlı asılılıqdır.

Ər-Riyad son illərdə bu asılılığı qırmağa deyil, azaltmağa çalışır. Çinlə iqtisadi əlaqələri genişləndirir, Rusiya ilə enerji əməkdaşlığını saxlayır, İranla diplomatik münasibətləri bərpa edir, Türkiyə ilə əlaqələri dərinləşdirir.

Çin Səudiyyəyə ABŞ kimi hərbi təhlükəsizlik təmin etmir. Pekinin Ər-Riyadla münasibətlərində əsas gücü iqtisadiyyat və diplomatiyadır. 2023-cü ildə Səudiyyə-İran münasibətlərinin normallaşmasında Çinin vasitəçiliyi də Pekinin regionda artan çəkisinin göstəricisi idi.

Rusiya isə əsasən enerji və geosiyasi balans üzərindən təsir göstərir. Ər-Riyad xarici siyasətini tək bir müttəfiqdən asılı saxlamaq istəmir. Amma Vaşinqton hələ də onun əsas təhlükəsizlik dayağı olaraq qalır.

1945-ci ildə “Quincy”nin göyərtəsində başlayan münasibətin arxasında enerji və təhlükəsizlik maraqları da mövcud idi. Bu gün isə neft qədər onun hərəkət etdiyi yollar da əhəmiyyətlidir.

Çünki XXI əsrdə güc yalnız ordunun, tankın və təyyarənin sayı ilə ölçülmür. Bir boğazı təhlükəli vəziyyətə salmaq və raket-dron imkanları ilə gəmiçiliyi riskə atmaq da strateji gücə çevrilə bilir. Bab əl-Məndəb bunun canlı nümunəsidir.

Bu mənzərədə Azərbaycanın da öz yeri var. Qırmızı dəniz və Hörmüzdə risk yüksəldikcə alternativ ticarət yollarının strateji əhəmiyyəti artır. Orta Dəhliz bu baxımdan əlavə imkan qazana bilər. Amma xəritədə xəttin çəkilməsi hələ marşrut yaratmır. Coğrafiyanın verdiyi üstünlük yalnız sürətli, təhlükəsiz və rəqabətqabiliyyətli logistika ilə real gücə çevrilə bilər.

Bab əl-Məndəbin əsas dərsi də budur. XXI əsrdə qlobal güc təkcə böyük dövlətlərin orduları ilə deyil, dünya ticarətinin keçdiyi strateji yollar üzərində kimin təsir imkanına malik olması ilə müəyyənləşir.

1945-ci ildə Ruzvelt və İbn Səud gələcəyin enerji xəritəsinə baxırdılar. Bu gün həmin xəritədə başqa bir həqiqət görünür - neftə sahib olmaq kifayət etmir, onun dünyaya hansı yoldan çatacağını da müəyyən etmək lazım gəlir.

Səudiyyə ABŞ-ın bir alətidir, yoxsa Vaşinqton Səudiyyənin təhlükəsizliyinə ehtiyac duyur? Bəlkə də cavab daha sərtdir - böyük dövlətlər artıq yalnız resurslar uğrunda deyil, həmin resursların keçdiyi qapılar uğrunda mübarizə aparırlar. Bab əl-Məndəb isə həmin qapılardan biridir.

Bu qapını bağlamaq üçün böyük dövlət olmaq lazım deyil. Bəzən dünyanın qiymətini dəyişmək üçün sadəcə açarın harada olduğunu bilmək kifayət edir...

Azər Rəşidoğlu

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:99
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 06 Oktyabr 2026 14:15 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see336

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see328

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see325

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see315

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see276

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see265

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see262

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see258

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see253

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see250

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see228

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see227

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see219

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see213

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see210

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see208

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see195

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see193

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see185

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri