Bir gün əslində tam 24 saat deyil: SƏBƏBİ tapıldı

Saatlarımız bir günü 24 saat, yəni 86 400 saniyə kimi ölçür. Lakin Yerin fırlanma sürəti tam sabit deyil. Buna görə sutkanın uzunluğu bəzən bir neçə millisaniyə artır, bəzən isə azalır.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, yeni araşdırma bu dəyişikliklərin bir hissəsini Yerin bərk daxili nüvəsi ilə əlaqələndirir.

Tədqiqatı Kanadanın Alberta Universitetindən Huifen Çjan və fizika professoru Matye Dambri aparıblar.

Alimlər nəyi araşdırıblar?

Tədqiqatçılar 1964-2019-cu illərdə sutkanın uzunluğunda qeydə alınmış dəyişiklikləri təhlil ediblər. Onlar nüvə ilə mantiya arasındakı qarşılıqlı təsiri izah edə biləcək üç mexanizmi müqayisə ediblər: maqnit qüvvələri, maye dəmirin sərhəddəki nahamarlıqlara təzyiqi və daxili nüvənin cazibə təsiri.

Hesablamalara əsasən, daxili nüvənin cazibə təsiri uzunmüddətli dəyişikliklərin həm vaxtına, həm də miqyasına daha yaxşı uyğun gəlib.

Daxili nüvə necə təsir göstərir?

Daxili nüvə ideal kürə deyil. Onun səthindəki kiçik çıxıntılar və mantiyada kütlənin qeyri-bərabər paylanması bu təbəqələr arasında cazibə təsiri yaradır.

Araşdırmada istifadə olunan modelə görə, daxili nüvə mantiyaya nisbətən gah bir, gah digər istiqamətdə hərəkət edir. Təxminən 70 illik dövr ərzində baş verdiyi irəli sürülən bu dəyişiklik mantiyanın fırlanmasını da cüzi sürətləndirə və ya yavaşıda bilər.

Burada söhbət Yerin bütövlükdə əks istiqamətdə fırlanmasından getmir. Dəyişən daxili nüvənin planetin üst təbəqələrinə nəzərən hərəkətidir.

Nəticələr hələ müzakirə olunur

Müəlliflər bildirirlər ki, təklif olunan izah modellərə əsaslanır və əlavə araşdırmaya ehtiyac var. Müxtəlif modellərdən istifadə edildikdə hesablamalar dəyişə bilər. Təxminən 70 illik dövrün daha uzun zaman ərzində təkrarlanıb-təkrarlanmadığı da hələ aydın deyil.

Sutkanın uzunluğuna yalnız nüvə təsir etmir. Küləklər, qabarma və çəkilmələr də dəyişiklik yaradır. Ayın cazibəsinin yaratdığı qabarma-çəkilmə təsiri isə milyonlarla il ərzində sutkanın tədricən uzanmasına səbəb olur.

Bir neçə millisaniyəlik fərq gündəlik həyatda hiss edilməsə də, Yerin fırlanmasını izləmək və onu dəqiq vaxt ölçmələri ilə müqayisə etmək üçün əhəmiyyət daşıyır.