Bir müəllim 40 45 şagird Məktəblərdə şagird sıxlığı necə olmalıdır?

Azərbaycanda bəzi məktəblərdə siniflərdəki şagird sayı normadan artıq olur. Bu, nəinki tədrisin keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir, həm də şagirdlərin fiziki və psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilir. Bu cür sıxlıq şəraitində müəllim hər bir şagirdə fərdi yanaşmaqda çətinlik çəkir, nəticədə təhsil prosesində keyfiyyət azalır.

“Ümumi təhsil haqqında” Qanununun 12.8-ci maddəsinə uyğun olaraq sinif otağının bir şagird üçün müəyyən edilmiş sahə normativi nəzərə alınmalıdır. Dövlət ümumi təhsil müəssisəsində ibtidai (I-IV siniflər), ümumi orta (V-IX siniflər) və tam orta (X-XI siniflər) təhsil səviyyələri üzrə siniflər (təmayül siniflər istisna olmaqla) şagirdlərin sayı 20 nəfərdən az olmamaqla təşkil edilir. Eyni bir sinifdə şagirdlərin sayı 30 nəfərdən çox olduqda və ya şagirdlərin bir sinifdə tədrisinə sinif otağının ölçüsü imkan vermədikdə, həmin sinif üzrə ikinci paralel sinif təşkil edilir.

Ancaq bəzi məktəblərdə bu qaydalara müxtəlif səbəblərdən riayət etmirlər.

Modern.az-a açıqlamasında Elm və Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın katibi Günay Əkbərova deyib ki, sinifdə şagird sayının və dərs müddətinin tədrisin keyfiyyətinə təsiri, həm müəllimlər, həm valideynlər, həm də təhsil ekspertləri tərəfindən diqqətlə izlənilən məsələlərdəndir:

“Bu mövzunu üç fərqli baxış bucağından — müəllim, valideyn və ekspert kimi — nəzərdən keçirək. Bir müəllim olaraq, sinifdə şagird sayının tədrisin effektivliyinə birbaşa təsir etdiyini müşahidə etmişəm. Sinifdə 20-25 şagird olması, hər bir şagirdə fərdi yanaşma və dərsə aktiv qatılmaq imkanı yaradır. Bu say, həmçinin müəllimə dərs materiallarını daha dərindən izah etmək və şagirdlərin suallarını cavablandırmaq üçün kifayət qədər vaxt verir. Lakin sinifdə şagird sayı 30 və ya daha çox şagird olduqda, fərdi diqqət azalır və dərsin keyfiyyəti aşağı düşə bilir. Valideynlər də övladlarının təhsil aldığı sinifdə şagird sayının 20-25 arasında olmasını istəyirlər. Bu, müəllimin hər bir şagirdə daha çox diqqət ayırmasına və övladlarımızın təhsildə daha yaxşı nəticələr əldə etməsinə kömək edir. 45 dəqiqəlik dərs müddəti, əgər sinifdə şagird sayı optimaldırsa, şagirdlərin dərsi mənimsəməsi və müəllimlə interaktiv şəkildə iştirak etməsi üçün kifayət edir. Lakin şagird sayı çox olduqda, bu müddət kifayət etməyə bilər və şagirdlərin dərsdən tam faydalanması çətinləşə bilər”.

G.Əkbərova bildirib ki, beynəlxalq təcrübəyə əsasən, OECD ölkələrində ibtidai təhsil səviyyəsində sinifdə orta hesabla 21 şagird olur:

“Məsələn, İngiltərədə bu rəqəm 27-dir və bu, OECD ölkələri arasında ən yüksək göstəricilərdən biridir. Araşdırmalar göstərir ki, sinifdə şagird sayının artması müəllimin fərdi diqqət ayırma imkanını azaldır və dərsin effektivliyini aşağı salır. 45 dəqiqəlik dərs müddəti beynəlxalq standartlara uyğundur və əgər sinifdə şagird sayı optimaldırsa, bu müddət həm müəllimin izahı, həm də şagirdlərin iştirakçılığı üçün kifayət edir. Lakin sinifdə şagird sayı çox olduqda, bu müddət kifayət etməyə bilər və dərsin keyfiyyəti aşağı düşə bilər.Əlbəttə alternativ çıxış yolları da istifadə edilə bilər. Məsələn dərs müddətinin 45 dəqiqədən 60 dəqiqəyə qaldırmaq necə bir dəyişiklik yarada bilər? Bu, sadəcə 15 dəqiqə deyil, bu, müəllimə daha dərindən izah etmək, şagirdə daha yaxşı anlamaq, sual vermək, müzakirə etmək üçün qiymətli imkandır! Düşünürəm ki, balalarımızın beynində qığılcım yandıran, "aha!" anlarını yaşamaq üçün vaxt lazımdır”.

“İnteraktiv metodlar da təhsili canlı, rəngarəng bir səyahətə çevirir. Quru, monoton dərslər yerinə, onları düşündürən, həvəsləndirən, yaradıcılığa sövq edən metodlar tətbiq edəndə kifayət qədər hər bir şagirdə zaman ayrılmış olar. Və ya assistent müəllim və ya sonuncu kurs tələbələr könüllü assistent kimi müəllimlərə 45 dəqiqəlik dərs müddətində yardımçı ola bilərlər.

Bəzi ölkələrdə isə məktəb ilinin özünü uzadırlar, bəziləri isə həftənin dərs günlərini artırırlar. Amma söhbət sadəcə saatları toplamaqdan getmir - hər bir dəqiqənin keyfiyyətli keçməsidir əsas məsələ.

İnanıram ki, təhsil sahəsinə yatırılan hər bir diqqət, hər bir qayğı, gələcəyimizə yatırılan ən böyük sərmayədir. Övladlarımızın parlaq zəkası, bizim onlara verdiyimiz təhsilin keyfiyyəti ilə cilalanır. Onların gələcəyinə heç birimiz biganə qalmayaq”- müsahibimiz qeyd edib.