Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Bir teleqram Azərbaycanın elm tarixini dəyişdi

Bir teleqram Azərbaycanın elm tarixini dəyişdi

Icma.az bildirir, Milli.az saytına əsaslanaraq.

Bir alim düşünün. Ölkəsinin iqlimini, relyefini araşdırır. Bəzən bir əraziyə gedib oranı qarış-qarış gəzir, yüksəklikləri tək-tək nəzərdən keçirir. Nəhayət, axtardığını tapır. İdeal yer seçilir. Onun bir amalı var: ölkəsində regionun ən mühüm elm mərkəzlərindən birini yaratmaq. Bu işə razılıq almaq üçün, bəlkə, onlarla, yüzlərlə məktub yazmışdı.

Və 1959-cu il. Bir teleqram Azərbaycanın elm tarixini dəyişir. Almaniyadan sifariş olunan diametri 2 metr olan nəhəng teleskop Moskvaya çatmışdı. Bəli, o şəxs ölkəmizin elm tarixində silinməz iz qoyan Yusif Məmmədəliyev idi.

Moskvada başlayıb, Şamaxıda bitən tarix

Teleskop gəlməyinə gəlmişdi, amma düşmən də pusquda gözləyirdi. Sanki yeni teleskopun iyini almışdılar. Eşidər-eşitməz Ermənistan Elmlər Akademiyasının o vaxtkı rəhbərlərinin göz bəbəkləri böyümüş, iştahaları qabarmışdı. Yeni teleskopu Byurakan Rəsədxanasına aparıb, Şamaxıya isə oradakı köhnəni sırımaq üçün SSRİ rəhbərlərinin qapılarında gecələyirdilər. Lakin SSRİ Elmlər Akademiyasının prezidenti Aleksandr Nesmeyanovun Yusif Məmmədəliyevə böyük rəğbəti bütün naqis planları pozdu. 3 gün sonra teleskop artıq Bakıda idi.

İşlər sürətləndirilir, vaxt itirilmədən 2 metrlik teleskop Pirqulu yüksəkliyindəki məbədinə yerləşdirilir. Bu gün Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının simvoluna çevrilən həmin teleskop altmış ildən çoxdur ki, Azərbaycan elminə xidmət edir. 

Yaydır, yolunuzu Şamaxıya salırsınızsa, buranı mütləq ziyarət edin! Baxın, diqqətlə baxın! Bir elm fədaisinin qurub yaratdığı bu əzəmətə baxın! Amma gözlərinizlə deyil, qəlbinizlə, milli kimliyinizlə baxın! Görün ki, elə çətin bir dövrdə aparılan mübarizə necə bəhər verib.

Hamı yatır, onlar səmanı izləyir

İlk baxışdan bura sakit görünür, amma gecələri oyaqdır... Hamı yatanda alimlər o teleskopların arxasına keçib milyonlarla işıq ili uzaqlıqdakı ulduzları, qalaktikaları və Günəşi müşahidə edirlər. 

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının elmi işçisi Səbahəddin Alışovla bu haqda bir az söhbətləşdik. Deyir ki, yay aylarında ziyarətçilər gəlsə də, burada əsas fəaliyyət elmi-tədqiqatlardır. Qış aylarında isə turist, demək olar ki, olmur. Burada çalışan yüzə yaxın elmi işçinin hərəsinin öz tədqiqat istiqaməti var. Kimisi Günəşi araşdırır, kimisi ulduzların təkamülünü öyrənir... Ən geniş tədqiqat istiqaməti ulduz fizikasıdır. Rəsədxananın üç şöbəsi sırf bu sahə üzrə araşdırmalar aparır.

Alimlərin əldə etdiyi nəticələr təkcə rəsədxananın jurnalında deyil, dünyanın nüfuzlu elmi nəşrlərində də dərc olunur.
Hazırda Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında 6 teleskop var. Onlardan ikisi Günəşi, dördü isə digər səma cisimlərini müşahidə etmək üçündür. Bu isə sözünü etdiyimiz diametri 2 metr olan teleskopun uzun illər istifadə olunmuş idarəetmə pultudur. 2008-2012-ci illərdə aparılan geniş modernizasiya işlərindən sonra isə bütün idarəetmə sistemi kompüterləşdirilib. Texnologiya dəyişsə də, teleskop hələ də öz aktuallığını qoruyur.

Milyonlarla kilometr yol qət edən daşlar...

Rəsədxanada maraq doğuran guşələrdən biri də meteorit kolleksiyasıdır. Burada Azərbaycan ərazisində müxtəlif illərdə düşmüş meteoritlər, eləcə də vulkanik mənşəli daşlar nümayiş etdirilir. Hər daşın arxasında milyonlarla kilometrlik kosmik səyahət dayanır. Buna baxanda sanki kainatı əlinin içində hiss edirsən...

İşıq da işığa kölgə salarmış...

Astronomlar üçün ən dəyərli şey gecənin zülmət qaranlığıdır. Sovet dövründə bunun üçün ciddi qaydalar tətbiq olunurdu. Rəsədxananın ətrafında beş kilometr radiusda heç bir süni işıq mənbəyinin yaradılmasına icazə verilmirdi. Məqsəd teleskopların müşahidələrinə mane ola biləcək işıq çirklənməsinin qarşısını almaq idi. Lakin sonrakı illərdə bu qaydalara tam əməl olunmadı. Yeni tikililərin işıqları elmin işığına kölgə salmağa başladı.

İşıq da işığa kölgə salarmış. Qəribədir, deyilmi? Buna baxmayaraq, rəsədxana yenilənir, sistemlər təkmilləşdirilir. Əvvəl Dəmirçi kəndi yaxınlığındakı Mıxtökən dağında, sonra isə Kəlbəcərdə yeni teleskop quraşdırılması müzakirə olundu. Hələlik bu planların reallaşması yaxın görünmür. Ancaq alimlər deyirlər ki, hər tədqiqat üçün böyük teleskopa gərək də yoxdur. Elmi istiqamətdən asılı olaraq daha kiçik teleskoplarla da mühüm nəticələr əldə etmək mümkündür.

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasından ayrılarkən bir məqam adamı düşündürür. Burada çalışan insanlar hər gecə göyə baxırlar. Məqsədləri ulduzların gözəlliyini seyr etmək yox, kainatın sirlərinə bələd olmaqdır. Bəlkə də, buna görə rəsədxananın ən qiymətli sərvəti teleskoplar yox, dünən və bu gün onların arxasında dayanan insanlardır - başlarını dik tutan adamlar.

Əgər bu yay yolunuz Şamaxıya düşsə, yalnız təbiəti gəzməklə kifayətlənməyin. Bir vaxtlar böyük mübarizə hesabına Azərbaycana gətirilən teleskopun qarşısında dayanıb düşünün ki, bir insanın vaxtında verdiyi qərar onilliklər boyu bir ölkənin elminə necə işıq salır.

Bu gün o işıq Şamaxı dağlarını aşaraq ulduzlara uzanır.

Çingiz Səfərli

Azərbaycan müəllimi qəzeti

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:122
embedMənbə:https://news.milli.az
archiveBu xəbər 24 İyul 2026 13:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see365

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see319

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see304

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see284

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see283

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see279

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see279

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see274

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see257

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see252

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see249

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see244

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see241

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see238

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see235

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see234

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see227

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see221

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see206

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri