Icma.az
close
up
RU
Əbədiyyətə qovuşan həvari Bir şair bir ölkənin tarixini necə dəyişdi?

Əbədiyyətə qovuşan həvari Bir şair bir ölkənin tarixini necə dəyişdi?

Kulis.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Bu gün görkəmli Kuba şairi Xose Martinin anım günüdür.

Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.

Xose Marti 1853-cü il yanvarın 28-də Havanada kasıb bir ispan mühacir ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Mariano Marti hərbçi, anası Leonor Peres isə evdar qadın idi. Xose ailənin səkkiz övladından yeganə oğlan uşağı idi. Onun gənclik illəri Kubanın İspaniya imperiyasının müstəmləkəsi olduğu, köləliyin ən qəddar formalarının hökm sürdüyü ağır bir dövrə təsadüf edir. Hələ uşaq yaşlarında plantasiyalarda qamçılanan, əzilən qulların iztirablarını görmək onun həssas ürəyində ədalətsizliyə qarşı dərin bir nifrət, azadlığa qarşı isə sönməz bir ehtiras yaradır.

Onun məktəb müəllimi, şair və fəal Rafael Mariya de Mendive Martinin dünyagörüşünün formalaşmasında həlledici rol oynayır. Məhz Mendivenin təsiri ilə Marti hələ yeniyetmə ikən azadlıq ideyaları ilə tanış olur və qələmə sarılır. 1868-ci ildə Kubada İspaniyaya qarşı "On illik müharibə" başlayanda Marti cəmi 15 yaşında idi. O, inqilaba dəstək verən şeirlər və məqalələr yazmağa başlayır. Çox keçmir ki, ispan hökuməti bu gənc və təhlükəli qələm sahibini zərərsizləşdirmək qərarına gəlir. 16 yaşlı Xose dövlətə xəyanətdə günahlandırılaraq həbs olunur və daş karxanasında ağır işlərə məhkum edilir. Onun ayağına vurulan ağır dəmir qandallar səhhətində ömürlük izlər buraxsa da, ruhundakı azadlıq atəşini zərrə qədər də zəiflədə bilmir. Əksinə, o qandallar onun inancını daha da möhkəmləndirir.

Sürgün illəri və "Bizim Amerika"

Səhhətinin kəskin pisləşməsini nəzərə alan İspaniya hökuməti onu Kubadan deportasiya edir. İspaniyaya sürgün edilən Marti burada təhsilini davam etdirir. Madrid və Saraqosa universitetlərində hüquq, fəlsəfə və ədəbiyyat üzrə ali təhsil alır. Lakin o, sadəcə bir tələbə deyildi; eyni zamanda Avropa mətbuatında Kubanın müstəqilliyi ilə bağlı alovlu məqalələr dərc etdirən bir təbliğatçı idi.

İspaniyadakı təhsilini bitirdikdən sonra Marti üçün uzun və məşəqqətli qürbət illəri başlayır. O, Meksika, Qvatemala, Venesuela kimi müxtəlif Latın Amerikası ölkələrində yaşayır, müəllimlik və jurnalistika ilə məşğul olur. Bu səyahətlər ona Latın Amerikasının ortaq problemlərini, mədəniyyətini və taleyini dərindən başa düşməyə imkan verir. Məhz bu dövrdə onun məşhur "Bizim Amerika" konsepsiyası formalaşır. Marti qitənin ancaq birləşərək, öz milli kimliyinə qayıdaraq yadelli təsirlərdən və imperializmin caynağından xilas ola biləcəyinə inanırdı.

Nyu-York həyatı: İnqilabın intellektual mərkəzi

Xose Martinin həyatının ən uzunmüddətli qürbət dövrü (1881-1895) Amerika Birləşmiş Ştatlarında, xüsusən də Nyu-Yorkda keçir. O, burada bir tərəfdən dövrünün ən nüfuzlu qəzetlərinə (məsələn, Argentinanın "La Nación" qəzetinə) məqalələr yazır, digər tərəfdən isə Kuba inqilabını təşkilatlandırırdı. ABŞ-dəki həyatı ona həm bu gənc ölkənin demokratik ideallarını, həm də genişlənən imperialist iştahını yaxından müşahidə etmək imkanı verir. Marti ABŞ-ın yaranmaqda olan hegemoniyasından narahatlığını gizlətmir və "Böyük Şimal Təhlükəsi" barədə Latın Amerikasını xəbərdar edirdi.

Bu illər ərzində o, inanılmaz dərəcədə məhsuldar idi. Marti sadəcə siyasi manifestlər yazmır, eyni zamanda Uolt Vitmen kimi şairləri ispandilli oxuculara kəşf etdirir, tərcümələr edir və mədəniyyət tənqidçisi kimi çıxış edirdi. 1892-ci ildə o, nəhayət, müxtəlif mühacir qruplarını bir araya gətirərək Kuba İnqilabi Partiyasını yaradır. Onun qələmi indi Kubanı azad etmək üçün ən kəsərli silaha çevrilmişdi.

Modernizmin banisi və ədəbi irsi

Ədəbiyyat tarixində Xose Marti Nikaraqualı Ruben Dario ilə yanaşı, ispandilli poeziyada "Modernizm" cərəyanının banilərindən biri hesab olunur. Onun poetik irsi – "İsmaelilyo" (Ismaelillo, 1882), "Sərbəst şeirlər" (Versos Libres) və "Sadə şeirlər" (Versos Sencillos, 1891) kitabları Latın Amerikası poeziyasında inqilab etmişdir. O, köhnə, pafoslu klassik ispan formalarından imtina edərək poeziyaya yeni nəfəs, musiqililik, fərdi duyğuların səmimi və təbii ifadəsini gətirdi.

Marti eyni zamanda gələcək nəsillərin tərbiyəsinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. O, Nyu-Yorkda yaşayarkən uşaqlar üçün "Qızıl dövr" (La Edad de Oro) adlı jurnal təsis etmişdi. Bu jurnalda o, uşaqlara ədalət, azadlıq, elm və sənət sevgisini aşılayan hekayələr, şeirlər və məqalələr yazırdı. Çünki inanırdı ki, uşaqlar dünyanın ümididir.

Dos Rios faciəsi: Ağ atlı şairin son şeiri

Sözlərin əmələ çevrilməsi vaxtı çatmışdı. 1895-ci ildə Xose Marti həyatının ən böyük və sonuncu qərarını verir: O, hərbi rəhbərlər Maksimo Qomes və Antonio Maseo ilə birlikdə silahlı üsyana başlamaq üçün Kubaya qayıdır. 11 aprel 1895-ci ildə o, vətən torpağına ayaq basır.

Mayın 19-da Dos Rios (İki çay) adlanan ərazidə ispan qoşunları ilə şiddətli döyüş baş verir. Təbiət etibarilə bir hərbçi deyil, incə ruhlu bir şair, ziyalı olan Marti generalların arxada qalmaq və qorunmaq xəbərdarlıqlarına məhəl qoymur. O, əynində qara kostyum, altındakı ağ atla, əlində revolveri havaya qaldıraraq birbaşa döyüşün içinə, düşmən atəşinin üstünə atılır. Bu, sanki bir şairin ölümə epik meydan oxuması, öz qanı ilə yazacağı sonuncu misra idi. İspan güllələri onu atın üstündən yerə sərir. O, arzusu olduğu kimi, "üzü günəşə doğru, doğma torpağın üzərində" həlak olur. Ölərkən onun cəmi 42 yaşı var idi.

Əbədiyyətə qovuşan həvari

Xose Martinin fiziki ölümü, əslində, onun ölümsüzlüyünün başlanğıcı oldu. O, şəhidliyi ilə Kuba xalqının mübarizə əzmini daha da alovlandırdı və qısa müddət sonra Kuba öz müstəqilliyini qazandı. Bu gün Xose Marti adı təkcə Kubada deyil, bütün dünyada azadlıq, ləyaqət və sarsılmaz iradə sinonimidir. Havanadakı İnqilab Meydanında ucalan nəhəng heykəli, adını daşıyan məktəblər, küçələr və saysız-hesabsız abidələr xalqın öz şairinə olan bitməz sevgisinin sübutudur.

Xose Xulian Marti Peres sübut etdi ki, ən güclü inqilablar əvvəlcə ürəklərdə və kitablarda başlayır. Onun "Sadə şeirlər"indəki o misralar isə hələ də dünyanın dörd bir yanında əks-səda verməkdədir:

"Mən palmanı sevirəm, təmiz havanı sevirəm... Və mən öləndə, məzarımın üstündə bircə buket çiçək olsun, bir də bayrağım".

Kinematoqrafçılar İttifaqına sədr seçilməsi üçün qurultayın tarixi məlum oldu Avropa Komissiyası Venesiya Biennalesinə maliyyəni dayandırdı - Rusiyaya görə Sem Nil xərçəngə qalib gəldi: "Artıq yeni filmdə çəkilməyin vaxtıdır"
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:187
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 19 May 2026 14:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri