Biz bir canavar yaratdıq : Ukraynada dron müharibəsi son bir ildə dəhşətli şəkildə dəyişib

Ukraynada dronlardan istifadə ilə aparılan müharibə son bir ildə dəhşətli dəyişikliklərə məruz qalıb və döyüş meydanı güclü, yeni bir silah növünün formalaşdığı məkana çevrilib. 

Qaynarinfo "The New York Times”a istinadən xəbər verir ki, 2025-ci il ərzində Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibədə cəbhədə robot-qatillər erası formalaşmağa başlayıb.

"Cəbhə xəttində və hər iki ölkənin hava məkanında yaxın vaxtlarda hazırlanmış avtonom funksiyalara malik pilotsuz uçuş aparatları hər gün döyüş əməliyyatlarında istifadə olunur. Keçən ilin yazına qədər Ukrayna mövqelərindən buraxılan "Bumblebee" pilotsuz aparatları Rusiya hədəflərinə qarşı 1000-dən çox döyüş uçuşu həyata keçirib. Pilotlar bildirirlər ki, o vaxtdan bəri daha minlərlə uçuş edilib", deyə nəşr yazır.

NYT-nin Rusiya texniki kəşfiyyatının hesabatlarına istinadən yazdığına görə, "Bumblebee” dronlarının ortaya çıxması Kremlin hərbi dairələrində narahatlıq yaradıb. Cəbhədə tapılan zədələnmiş "Bumblebee” pilotsuz aparatının təhlilinə əsaslanan hesabatlardan birində "dünyanın aparıcı mikroelektronika istehsalçılarının səviyyəsinə uyğun ən yüksək keyfiyyətli çipsetlər və ana plata”ya malik müəmmalı dron təsvir edilib. Hesabatda prototip üçün gözlənilən çatışmazlıqlar qeyd edilsə də, sənəd sarsıdıcı proqnozla yekunlaşıb: "mövcud məhdudiyyətlərə baxmayaraq, texnologiya öz effektivliyini nümayiş etdirəcək” və onun tətbiq sahəsi "genişlənməyə davam edəcək”.

"Eyni zamanda, "Bumblebee" pilotsuz aparatları nadir hallarda tək uçur. Ukrayna canlı atəşlə sınaqlar üçün poliqona çevrilib; burada silah istehsalçıları, hökumətlər, vençur kapitalistləri, qabaqcıl bölmələr, eləcə də bütün Qərbdən olan proqramçılar və mühəndislər silah yaratmaq üçün əməkdaşlıq edirlər”, məqalədə vurğulanır.

Avtonom dronların inkişafı

Hazırda avtonom şəkildə yerinə yetirilən funksiyalara pilotsuz qalxma və ya havada asılı qalma, geolokasiya, hücum zonalarına naviqasiya, həmçinin hədəflərin tanınması, izlənməsi və təqibi — uçuşun ölümcül son nöqtəsinə qədər zərbə endirilməsi daxildir. Proqram təminatı hazırlayanlar bir neçə dronu vahid tətbiqdə birləşdiriblər ki, bu da uçuşun idarə olunmasının pilotlar arasında ötürülməsinə və ya dronların ciddi ardıcıllıqla hücumlara cəlb olunmasına imkan verir. Bu, kompüter tərəfindən idarə olunan sürülərə doğru atılan addımdır. Bu imkanlara malik silahlar quru qoşunları briqadalarının, eləcə də HHM, kəşfiyyat və desant bölmələrinin ixtiyarındadır.

Eyni zamanda, "Conflict Armament Research” adlı özəl şirkətin vurulmuş Rusiya pilotsuz aparatları üzrə apardığı araşdırmaya görə, Rusiya ordusu da süni intellektlə təkmilləşdirilmiş silahları silahlanmaya qəbul edir.

Mənəvi sərhəd

Generallar və ekspertlər tərəfindən son dərəcə dəqiq kimi təqdim olunan silahlar — məsələn, GPS-lə idarə olunan raketlər və ya lazerlə yönləndirilən bombalar — tez-tez yanlış hədəflərə düşərək günahsız insanları öldürüb. Yarıavtonom dronlar isə mövcud təhlükələri gücləndirir və yeni risklər yaradır.

Süni intellektə əsaslanan silahların nəzarətdən çıxmasının qarşısını almaq üçün bir çox texnoloqlar uzun müddətdir "insanın prosesdə saxlanılması” prinsipini müdafiə edirlər. Bu, silahın öldürmə qərarlarını təkbaşına verməsinin qarşısının alınması deməkdir. Bu məntiqə görə, öyrədilmiş insan bütün hədəfləri qiymətləndirməli və təsdiqləməlidir; ideal halda isə ayrı-ayrı zərbələri ləğv etmək və bir düymə ilə bütün sistemi söndürmək imkanı olmalıdır.

Lakin Ukraynada bəzi yarıavtonom silah sistemləri artıq hədəfləri insan iştirakı olmadan müəyyən edə bilir. İnsan müdaxiləsi imkanı olan bir çox Ukrayna sistemi isə ucuzdur və dünyanın istənilən nöqtəsində istedadlı proqramçılar tərəfindən asanlıqla kopyalanıb dəyişdirilə bilər.

"Məncə, biz bir canavar yaratdıq. Və onun bizi hara aparacağını bilmirəm”, deyə hədəflərə zərbə endirən proqram təminatı üzərində çalışan fizik Nazar Bihun bildirib.

Ukraynada dron müharibəsi

Ukraynanın "Ark Robotics” müdafiə şirkətinin baş icraçı direktoru proqnozlaşdırır ki, hərbi işin gələcəyi bir əsgərin birlikdə avtonom işləyə bilən nəhəng dron sürülərini idarə edə bilməsində olacaq.

Bundan əvvəl "BILD” də Ukraynanın süni intellektə malik döyüş dronlarının istifadəsini genişləndirdiyini yazmışdı. Nəşr qeyd edib ki, sistem eyni vaxtda bir neçə hədəfi müəyyənləşdirib izləyə bilir. Operator isə prioritet hədəfləri göstərə bilər ki, bu da onun yükünü azaldır, lakin vəziyyətə nəzarəti tam itirməyə imkan vermir.

Aydın