Borcu məhkəməsiz necə tələb etmək olar?

Borc məsələsi tərəflər arasında ən çox mübahisə yaradan mövzulardan biridir. Bəs borc qaytarılmadıqda borcverən nə edə bilər? Bunun üçün ancaq məhkəməyə müraciət etmək lazımdır?

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, qanunvericilikdə belə hallarda istifadə olunan mexanizmlərdən biri də icra qeydidir.

Borcludan pul məbləğlərini tutmaq və ya əmlakı tələb edib almaq üçün borclunun olduğu yer üzrə notarius borcu müəyyən edən sənədlərdə icra qeydləri aparmalıdır. Bu sənədlər Nazirlər Kabinetinin “Borcların icra qeydləri əsasında mübahisəsiz qaydada alınmasına əsas olan sənədlərin Siyahısının təsdiq edilməsi haqqında” Qərarına əsasən müəyyən olunur.

Qərarda qeyd edilən sənədlərlə aşağıdakı pul məbləğlərini tutmaq və ya əmlakı tələb edib almaq mümkündür:

- Notariat qaydasında təsdiq edilmiş əqdlər üzrə borcun alınması;

- Hesablaşma və kredit münasibətlərindən irəli gələn əsaslarla borcun alınması;

- Nisyə alınmış mallar üçün borcun və müamilənin alınması;

- Yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrindən kirayə müqavilələri üzrə, habelə kommunal xidmətləri üçün borcun alınması;

- İşçilər əmək münasibətlərini pozduqda, onların müəssisəyə, idarəyə və təşkilata ödəmədikləri borcun alınması və digər.

İcra qeydləri yalnız təqdim olunan sənədlər borcun mübahisəsiz olduğunu təsdiq etdiyi və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddət keçmədiyi halda aparılır. İcra qeydinin aparılması üçün dövlət orqanları, habelə hüquqi və fiziki şəxslər elektron imzadan istifadə etməklə elektron formada müraciət edə bilərlər. Fiziki şəxslərin yazılı qaydada da notariat ofisilərinə müraciət etmələri mümkündür.

Lakin tələbkar icra qeydinin aparılması üçün notariat ofisinə müraciət etdiyi gündən ən azı 20 gün əvvəl sifarişli poçt vasitəsilə borcluya tələbin icra edilmədiyi halda icra qeydinin aparılacağı barədə bildiriş göndərməlidir. Bildirişin surəti, onun borcluya çatdırıldığını təsdiq edən sənəd, borclunun cavab məktubu (cavab məktubu olduğu halda) və borcu müəyyən edən sənədlər icra qeydinin aparılması ilə bağlı ərizəyə əlavə olunur.

İcra qeydinin aparılması barədə ərizə Elektron notariat informasiya sisteminə və ya fiziki şəxsin yazılı ərizəsi notariat ofisinə daxil olduqdan sonra notarius bir iş günü müddətində icra qeydini aparır və (xüsusi icra məmurlarının icraatına yönəldilməsi üçün tələbkara verildiyi hal istisna olmaqla) icra qeydini Elektron notariat informasiya sistemi vasitəsilə Elektron icra informasiya sisteminə göndərir. Sənəd nəzərdə tutulan tələblərə uyğundursa icra məmuru icra sənədini aldığı vaxtdan üç gün müddətində icraata başlamaq haqqında qərar qəbul edir.

Bununla belə icra qeydi aparılmış tələb borclu tərəfindən məhkəmə qaydasında mübahisələndirilə bilər. Qanunvericiliyə görə, icra qeydi və ya onun verilməsinə birbaşa hüquqi əsas olan sənədə dair borclu tərəfindən iddia qaydasında mübahisə qaldırıldıqda (əgər bu cür mübahisəyə qanunla yol verilirsə) bu halda icra qeydi ilə bağlı icraat məcburi olaraq dayandırılır.

Yalnız “İpoteka haqqında” Qanuna əsasən aparılan notariusun icra qeydi burada istisnadır. Belə ki, ipoteka ilə təmin edilmiş borcla bağlı borclu məhkəməyə müraciət etsə belə icra prosesi davam etdirilir.

Ceyhun Həmid