Burun əməliyyatından sonra iflic qalmaq RİSKLƏRİ ARAŞDIRMA

Azərbaycanda ən çox müraciət edilən estetik əməliyyatlardan biri rinoplastikadır. Sosial şəbəkələrdə əməliyyatdan əvvəl və sonrakı görüntülər geniş yayılsa da, pasiyentləri daha ciddi bir sual da düşündürür: burun əməliyyatından sonra insan iflic qala bilərmi?

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

Klassik cərrahi rinoplastikadan sonra insult və buna bağlı iflic standart, tez-tez rast gəlinən ağırlaşma hesab edilmir. Elmi ədəbiyyatda belə hallar son dərəcə nadir hadisələr və fərdi klinik nümunələr şəklində təsvir olunur. Bununla belə, “risk ümumiyyətlə yoxdur” demək də düzgün olmazdı.

Burun əməliyyatı necə iflicə qədər gedib çıxa bilər?

İflicin özü burun əməliyyatının birbaşa nəticəsi deyil. Əsas təhlükə beyinə qan aparan damarlardan birinin tutulması və nəticədə insultun baş verməsidir. Beynin müəyyən hissəsi oksigensiz qaldıqda qol və ayaqda gücsüzlük, üzün bir tərəfinin sallanması, nitqin pozulması, hətta daimi iflic meydana çıxa bilər.

Rinoplastikadan sonra beyin damarları ilə əlaqəli ağırlaşmaların mümkünlüyü tibbi ədəbiyyatda illərdir qeyd olunur. Damar trombozu, kəllədaxili infeksiya, karotid-kavernoz fistula və beyin zədələnməsi kimi çox nadir ağırlaşmalar barədə klinik məlumatlar mövcuddur.

Ancaq burada mühüm bir fərq var. İnsanların “rinoplastika” adlandırdığı iki ayrı prosedur – cərrahi burun əməliyyatı və filler vasitəsilə aparılan “əməliyyatsız rinoplastika” – eyni risk profilinə malik deyil.

Ən qorxulu nümunələrdən biri 23 yaşlı kişidə qeydə alınıb

Elmi ədəbiyyatda xüsusilə diqqət çəkən hadisələrdən biri 23 yaşlı kişiyə aiddir. Ona burunun formasını dəyişdirmək məqsədilə hialuron turşusu tərkibli filler vurularkən ciddi damar ağırlaşması yaranıb.

Pasiyentdə prosedur zamanı sağ gözdə görmə itkisi, üzün sağ tərəfində iflic və sol ətraflarda iflic əlamətləri meydana çıxıb. Həkimlər sonradan onda beyin infarktı, yəni işemik insult və daimi görmə itkisi müəyyən ediblər.

Bu hadisə klassik cərrahi rinoplastikadan deyil, inyeksiya ilə burun korreksiyasından sonra baş verib. Lakin məhz bu fakt estetik burun prosedurlarında damar anatomiyasının nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.

Səbəb burun damarlarının göz və beyin qan dövranı ilə mürəkkəb əlaqələridir. Filler təsadüfən damara düşərsə, damar daxilində geriyə hərəkət edərək qan axınının qarşısını ala bilər. Nəticə dəri nekrozundan görmə itkisinə, son dərəcə nadir hallarda isə beyində emboliyaya qədər dəyişə bilər.

8 604 pasiyenti əhatə edən sistematik araşdırmada filler ilə aparılan əməliyyatsız rinoplastikadan sonra ümumi ağırlaşma göstəricisi 2,52 faiz olub. Damar tıxanması 0,35, görmə itkisi isə 0,09 faiz hallarda qeydə alınıb. İnsult üçün ayrıca etibarlı faiz göstərilməyib; bu ağırlaşma əsasən nadir klinik hadisələr şəklində sənədləşdirilib.

Klassik burun əməliyyatında vəziyyət necədir?

Cərrahi rinoplastikada daha çox rast gəlinən problemlər tamam başqadır. 36 tədqiqatı təhlil edən sistematik icmalda təkrar əməliyyata ehtiyacın 0–10,9 faiz, infeksiyanın 0–4 faiz, qanaxmanın 0–4,1 faiz, burun çəpərində dəliyin yaranmasının isə 0–2,6 faiz arasında dəyişdiyi göstərilib. İnsult həmin araşdırmada tipik ağırlaşmalar sırasında yer almayıb.

Yəni sağlam gənc insanda peşəkar komandaya həvalə edilən adi rinoplastikadan sonra “iflic qalmaq” gözlənilən nəticə deyil.

Azərbaycanda rinoplastika etdirənlər nəyə diqqət etməlidir?

Azərbaycanda da rinoplastika geniş yayıldığından əməliyyatın yalnız burnun formasının dəyişdirilməsi kimi qəbul edilməsi təhlükəlidir. Yerli tibbi məlumatlandırma materiallarında da rinoplastikanın qanaxma, infeksiya, nəfəsalma problemi və digər ağırlaşmalar yarada biləcəyi, riskin heç vaxt tam sıfıra endirilə bilmədiyi vurğulanır.

Əməliyyatdan əvvəl pasiyentin keçirdiyi xəstəliklər, qəbul etdiyi dərmanlar, qan laxtalanması ilə bağlı problemlər və əvvəl buruna filler vurulub-vurulmaması həkimə bildirilməlidir. Xüsusilə əvvəlki filler prosedurlarının gizlədilməməsi vacibdir: tibbi ədəbiyyatda əvvəllər hialuron turşusu inyeksiyası edilmiş pasiyentdə sonrakı rinoplastiyadan dərhal sonra beyin infarktı və daimi görmə itkisi də təsvir olunub.

Əməliyyatdan sonra üzün bir tərəfinin qəfil sallanması, qol və ya ayaqda gücsüzlük və keyimə, danışığın pozulması, qəfil görmə itkisi, tarazlığın itməsi və ya çox güclü, qeyri-adi baş ağrısı yaranarsa, bunu normal əməliyyatsonrası hal hesab edib gözləmək olmaz. Belə əlamətlər insult və ya başqa təcili nevroloji ağırlaşmanın göstəricisi ola bilər və dərhal təcili tibbi yardım tələb edir.

Əslində, “rinoplastika insanı iflic edir” demək tibbi baxımdan doğru deyil. Lakin istər cərrahi rinoplastika, istərsə də sadə görünən filler proseduru sıfır riskli müdaxilə deyil. Xüsusən burun nahiyəsində damarların göz və beyin qan dövranı ilə əlaqəsi səbəbindən çox nadir, lakin həyatı dəyişdirə biləcək ağırlaşmalar mümkündür.