CƏNNƏT VƏDİNDƏN RUHUN AZADLIĞINA Düzgün Atalı

1-ci esse

Cənnət vədi və insanın bu dünyadakı məsuliyyəti

İnsan tarix boyu öz taleyinin mənasını axtarıb. O, ölümün sirrini anlamağa, varlığının məqsədini müəyyənləşdirməyə və gələcək haqqında təsəvvür yaratmağa çalışıb. Bu axtarışlardan dinlər, fəlsəfələr və müxtəlif dünyagörüşləri doğulub.

İnam insanın ən dərin mənəvi ehtiyaclarından biridir. İnsan yalnız maddi varlıq deyil; o, mənaya, ümidə və mənəvi dayağa ehtiyac duyur. Lakin insanın mənəvi ehtiyacının özü ilə bu ehtiyacın istismarı arasında böyük fərq vardır.

İnam insanı yüksəldə bilər.
Amma inamın istismarı insanı əsarətə də sala bilər.

Tarix boyu bəzi dini təmsilçilər insanın ölüm qorxusundan, naməlum gələcəyə olan narahatlığından və cənnət arzusundan istifadə edərək onun şüuruna təsir göstəriblər. İnsanlara bu dünyadakı həyatın müvəqqəti, əsl səadətin isə başqa bir aləmdə olduğu təlqin edilib.

Beləliklə, insanın nəzərləri yaşadığı dünyadan çevrilib görünməyən dünyaya yönəldilib.

Bu düşüncənin ən təhlükəli tərəfi odur ki, insan tədricən bu dünyadakı məsuliyyətini unuda bilər.

Əgər insanın əsas məqsədi yalnız ölümdən sonrakı səadətə çatmaqdırsa, onda yaşadığı cəmiyyətin taleyi, Vətəninin gələcəyi, millətinin azadlığı və insanlığın problemləri onun üçün ikinci plana keçə bilər.

İnsan öz dünyasını dəyişdirmək əvəzinə, başqa bir dünyanın vəd edilən səadətini gözləməyə başlayar.

Beləliklə, həyatın özü bir məqsəd olmaqdan çıxıb, guya başqa bir həyata keçid vasitəsinə çevrilər.

Bəs insan niyə bu dünyanı dəyişdirməsin?

Niyə öz Vətənində ədalət yaratmasın?

Niyə millətinin gələcəyini qurmasın?

Niyə insanlığın ağrılarını azaltmağa çalışmasın?

Niyə yer üzünü daha gözəl, daha azad və daha mənəvi bir məkana çevirməsin?

İnsanın mənəvi böyüklüyü onun xəyali cənnətə nə qədər yaxınlaşması ilə deyil, gerçək dünyada nə qədər insaniləşməsi ilə ölçülməlidir.

Əsl mənəviyyat insanı həyatdan uzaqlaşdırmamalıdır. Əksinə, onu həyata daha böyük məsuliyyətlə bağlamalıdır.

Əgər inam insanı Vətəninə, millətinə, insanlığa və həyata qarşı daha məsuliyyətli edirsə, o inam insanı yüksəldir.

Amma əgər inam insanı düşünməkdən, sorğulamaqdan, azad seçimdən və real həyatın məsuliyyətindən uzaqlaşdırırsa, onda artıq burada başqa bir məsələ yaranır: inamın istismarı.

İnamın istismarı isə ən təhlükəli hakimiyyət formalarından biridir. Çünki burada insanın bədəni deyil, şüuru idarə olunur.

İnsan qorxudulur.

İnsan ümidləndirilir.

İnsan mükafatlandırılacağına inandırılır.

Və nəticədə onun iradəsi başqasının əlində alətə çevrilə bilər.

Bu zaman dini təmsil edən şəxs mənəvi rəhbər olmaqdan çıxıb, insanın inamı üzərində hakimiyyət quran bir vasitəçiyə çevrilir.

İnam müqəddəs ola bilər, amma inamı satan insan müqəddəs deyil.

İnsanların ən saf duyğularını — ölüm qorxusunu, əbədi yaşamaq arzusunu, cənnət ümidini — şəxsi nüfuz və maddi qazanc vasitəsinə çevirmək mənəviyyat deyil.

Bu, mənəviyyatın kommersiyalaşdırılmasıdır.

İnsanlara cənnət vədi verib, bu dünyadakı həyatlarını əhəmiyyətsiz göstərmək də mənəvi yüksəliş deyil.

Çünki insanın ilk vəzifəsi yaşadığı dünyadan qaçmaq deyil.

İnsanın ilk vəzifəsi yaşadığı dünyaya sahib çıxmaqdır.

Vətən bu dünyadadır.

Millət bu dünyadadır.

İnsanlıq bu dünyadadır.

İnsanın sevinc və kədəri də bu dünyadadır.

Deməli, insanın mənəvi borcu da ilk növbədə bu dünyada həyata keçməlidir.

Əgər insan öz Vətənində haqsızlıq görürsə, ona qarşı çıxmalıdır.

Əgər milləti təhlükə qarşısındadırsa, onu müdafiə etməlidir.

Əgər cəmiyyətində mənəvi gerilik varsa, onu aradan qaldırmaq üçün çalışmalıdır.

Əgər insanlıq əzab çəkirsə, ona biganə qalmamalıdır.

Bütün bunları etmədən, yalnız başqa dünyadakı mükafatı gözləmək insanın mənəvi potensialının tam reallaşması sayıla bilməz.

İnsanın əsl cənnəti bəlkə də onun öz əlləri ilə yaratdığı mənalı həyatdır.

Ədalətli cəmiyyət.

Azad insan.

Ləyaqətli millət.

Mənəvi Vətən.

Bunlar insanın bu dünyada yaratmalı olduğu dəyərlərdir.

Cənnəti göylərdə axtarmaq əvəzinə, insan yer üzünü cənnətə çevirməyə çalışmalıdır.

Çünki insanın böyüklüyü ölümündən sonra nə qazanacağında deyil, ölümündən əvvəl nə yaratdığındadır.

İnsan gedəcək.

Nəsillər dəyişəcək.

Amma yaratdığı mənəvi dəyərlər yaşaya bilər.

Bu mənada insanın əbədiliyi onun öz bədənində deyil, yaratdığı insanlıqda davam edir.

İnsan keçicidir, İnsanlıq əbədidir.

Bəlkə də insanın əsl mənəvi borcu məhz budur: öz keçiciliyini dərk edərək, əbədi olan İnsanlığa xidmət etmək.

Ona görə də biz insanı xəyali cənnətin mükafatçısı kimi deyil, bu dünyanın qurucusu kimi görməliyik.

İnsan öz taleyinin tamaşaçısı deyil.

İnsan öz taleyinin yaradıcısıdır.

Və əgər insan azad düşünə, öz mənəvi iradəsinə sahib çıxa və yaşadığı dünyaya məsuliyyətlə yanaşa bilirsə, onda heç bir xəyali vəd onun ruhunu əsarətə ala bilməz.

Ruhun azadlığı — insanın ən böyük cənnətidir.