Cənnətin olmadığını xəyal et... Məşhur İmagine necə yarandı?

Kulis.az “Miksteyp” rubrikasından “İmagine” mahnısı haqqında materialı təqdim edir.

Musiqi tarixində dünyanı dəyişdirmək iddiası daşıyan və fəlsəfi təsiri nəsilləri aşan əsərlər barmaqla sayılacaq qədər azdır.
"The Beatles" qrupunun əfsanəvi üzvü Con Lennonun 1971-ci ildə təqdim etdiyi "İmagine" ("Xəyal et") mahnısı məhz belə bir bəşəri sülh himni və utopik dünya manifestidir.
Vyetnam müharibəsinin gərginliyi, soyuq müharibənin qorxuları və siyasi parçalanmaların hökm sürdüyü bir dövrdə yazılan bu mahnı təkcə Lennonun solo karyerasının zirvəsi deyil, həm də bəşəriyyətin ortaq dinclik arzularının musiqiyə çevrilmiş formasıdır.
Mahnının ilham nöqtəsi və yaranma kökləri Con Lennonun həyat yoldaşı, konseptual rəssam və aktivist Yoko Ononun 1964-cü ildə nəşr olunmuş "Grapefruit" ("Qreypfrut") kitabındakı poeziyaya əsaslanır.
Kitabda yer alan "Göylərin yağmasını xəyal et", "Təbiətin bir parçası olduğunu xəyal et" kimi təlimatlar Lennonun zehnində yeni bir dünya modelinin qığılcımı kimi ortaya çıxıb.
Lennon mahnını İngiltərədəki "Tittenhurst Park" mülkündə, özünün məşhur ağ pianosu arxasında bir neçə saat ərzində bəstələyib.
Müğənni uzun illər bu bəstənin müəllifliyini təkbaşına öz üzərinə götürsə də, ömrünün sonlarına yaxın verdiyi müsahibələrdə böyük səmimiyyətlə etiraf etmişdi ki, mahnının konsepsiyası və sözlərindəki fəlsəfi baxış birbaşa Yoko Onoya aiddir.
Nəhayət, 2017-ci ildə "National Music Publishers Association" tərəfindən Yoko Ono rəsmi olaraq mahnının həmmüəllifi kimi tanındı.
Lennon bunu "bəzədilmiş humanist manifest" adlandırırdı.
O bilirdi ki, insanlara radikal siyasi və ya anti-dini ideyaları birbaşa diktə etsə, cəmiyyət bunu rədd edəcək.
Məhz buna görə də o, fəlsəfi ideyaları həzin, hətta laylaya bənzər bir melodiya ilə təqdim etdi.
Yoko Ononun ağ geyimlər içində pəncərələri açdığı və Lennonun ağ piano arxasında ifa etdiyi vizual klip isə mahnının saflıq və aydınlıq mesajını tamamlayan ikonik simvola çevrildi.
"İmagine" mətn baxımından sadə, lakin ideoloji cəhətdən son dərəcə cəsarətli düşüncə eksperimentidir.
Lennon dinləyiciyə hazır cavablar vermir; o, sadəcə insanı mövcud sərhədlərdən və qəliblərdən kənarda düşünməyə, xəyal qurmağa dəvət edir.
Mahnının ilk bəndləri bəşəriyyəti bölən ən təməl anlayışların - dinin və ölüm qorxusunun yoxluğunu xəyal etməklə başlayır.
“Cənnətin olmadığını xəyal et, cəhd etsən, bu asandır... Altımızda cəhənnəm yoxdur, üstümüzdə yalnız səma var. Bütün insanların bu gün üçün yaşadığını xəyal et...”

Buradakı "cənnət və cəhənnəmin olmaması" fikri inancsızlıq təbliğatı deyil; insanın ölümdən sonrakı mükafat və ya cəza qorxusuna görə deyil, sırf insan olduğu üçün bu günü sülh içində yaşaması çağırışıdır.
İkinci bənddə müəllif müharibələrin və münaqişələrin təməlində duran coğrafi və ideoloji sərhədləri hədəf alır.
“Ölkələrin olmadığını xəyal et, bunu etmək çətin deyil... Uğrunda öldürəcək və ya öləcək bir şeyin olmadığını və dinlərin də olmadığını. Bütün insanların həyatı sülh içində yaşadığını xəyal et...”
"Uğrunda öləcək bir şeyin olmaması" ifadəsi millətçilik və fanatizm ideologiyalarına qarşı kəskin tənqiddir.
Mahnının nəqərat hissəsi isə utopik bir xəyalpərəstin bəşəriyyətlə qurduğu səmimi dialoqdur.

“Deyə bilərsən ki, mən bir xəyalpərəstəm, amma tək deyiləm. Ümid edirəm ki, bir gün sən də bizə qoşulacaqsan və dünya bütöv olacaq”.
Bu misralarda təkəbbür yoxdur. Lennon özünü bir lider kimi görmür, sadəcə sülh istəyən milyonlarla insandan biri olduğunu və bu xəyala hər kəsin dəvətli olduğunu bildirir.
"İmagine" sadəcə 1970-ci illərin hit pop balladası deyil. O, dünyada baş verən müharibələr, tamahkarlıq qarşısında insan vicdanının verdiyi sakit, lakin uca cavabdır.
Con Lennon və Yoko Ono bu mahnı ilə sübut etdilər ki, böyük dəyişikliklər silahla deyil, öncə insanın öz zehnində daha yaxşı bir dünyanı xəyal etməsi ilə başlayır.