Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

ÇƏRŞƏNBƏ MÜBAHİSƏSİ: Dördüncü hansıdır Yel, yoxsa Torpaq?

ÇƏRŞƏNBƏ MÜBAHİSƏSİ: Dördüncü hansıdır Yel, yoxsa Torpaq?

Icma.az, Bakivaxti portalına istinadən məlumat yayır.

Artıq Yel çərşənbəsini geridə qoyub İlaxır çərşənbəyə - Torpaq çərşənbəsinə doğru addımlayırıq. Lakin bəziləri əslində sonuncu çərşənbənin Yel çərşənbəsi olduğunu deyir.

Bakıvaxtı.az-ın məlumatına görə, astroloq Səbuhi Rəhimli Novruzun üçüncü çərşənbəsinin torpaq olduğunu deyənlərdəndir. Onun saytımıza dediyinə görə, qədim inanclara əsasən, dörd çərşənbənin ardıcıllığı Su, Od, Torpaq və Yel deyil, Su, Od, Yel və Torpaq şəklində olub. Bu isə sonuncu çərşənbənin Yel olduğunu göstərir:

"Doğma Azərbaycanımızda ağlı kəsən hər kəs Novruz çərşənbələri haqqında az-çox məlumata malikdir. Lakin küçədə insanlara yaxınlaşıb “Nəyə görə məhz çərşənbə axşamı, niyə cümə və ya şənbə yox?” soruşsaq, çoxları bu barədə cavab verə bilməyəcək".

Səbuhi Rəhimli, astroloq

Astroloq qeyd edib ki, bu mövzu uzun illər, hətta əsrlərdir mübahisə doğurur. Əsas fikir ayrılığı çərşənbələrin ardıcıllığı ilə bağlıdır. Bəziləri 4 ünsürün - Su, Od, Torpaq və Yelin - bu qaydada düzülmədiyini iddia edirlər. Əsas mübahisə 3-cü və 4-cü çərşənbələrin ardıcıllığı ilə bağlıdır: Torpaq öncə gəlir, yoxsa Yel?

Bəzi alimlər şah İsmayıl Xətainin bu məsələ ilə bağlı yazdıqlarını əsas götürürlər:

"Bizim üçün xəlq eylədin abü-atəş, xakü bad,
Cismimizə can da verdin, bizə Adəm qoydun ad." (yəni: ab – su, atəş – od, xak – torpaq, bad – külək)

Aşıq Ələsgərin yaradıcılığında da bu versiya müdafiə edilir. O, vücudnamələrində "Ab, atəş, xak, badan yarandım" deyir. Yəni insanın yaranışı su, od, torpaq və yel ünsürləri ilə bağlıdır.

Lakin Xətainin müasiri olan Füzulinin şeirlərində ardıcıllıq fərqlidir:

"Məcnun oda yandı, şöleyi-ah ilə pak,
Vamiq suya batdı, eşqdən oldu həlak,
Fərhad həvəs ilə yelə verdi ömrün,
Xak oldular onlar, mənəm imdi ol xak."

(Burada Məcnun oda, Vamiq suya, Fərhad havaya aid edilir və sonda torpaq gəlir).

Astroloq qeyd edir ki, şairlərin misraları çərşənbələrin ardıcıllığını müəyyən etmək üçün əsas kimi götürülə bilməz. Çünki onlar bu sıraya başqa ünsürlər də əlavə edə bilərdilər.

Bəzi alimlər hesab edirlər ki, çərşənbələr fəsillərlə bağlıdır:

Od Çərşənbəsi – yayın, Su Çərşənbəsi – qışın, Torpaq Çərşənbəsi – payızın, Yel Çərşənbəsi – yazın simvoludur. Bu nəzəriyyəyə görə, yaydan sonra qış yox, payız gəlməlidir. Buna əsaslanaraq çərşənbələrin ardıcıllığı Od, Torpaq, Su və Yel kimi izah edilir.

Folklorşünas alim, AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Şakir Albalıyev də bu versiyanı dəstəkləyir. Lakin bu yanaşma da mübahisəlidir, çünki heç bir tarixi mənbədə odun yayı, suyun qışı simvolizə etdiyi göstərilmir.

Tarixi mənbələrdə çərşənbələrin fərqli ardıcıllıqda keçirildiyi qeyd olunur. Məsələn, 1928-ci ildə Əhməd bəy Paşabəyli yazırdı ki, Şirvan bölgəsində birinci Yel, ikinci Su, üçüncü Od, sonuncu isə Ağac çərşənbəsi qeyd olunurdu. Orta əsrlər hind mənbələrində isə tamamilə fərqli bir çərşənbə mərasimi təsvir olunur:

1. Toz çərşənbəsi – evlərdə toz-torpaq süpürülür.
2. Gül çərşənbəsi – pəncərələrə və eyvanlara gül dibçəkləri qoyulur.
3. Ev çərşənbəsi – ev təmizlənir, köhnə qab-qacaq sındırılıb çölə atılır.
4. Od çərşənbəsi – qurumuş ağac budaqları ilə tonqal qalanır, dualar oxunur.

Qədim türklər isə ilin son dörd çərşənbəsini belə adlandırırdılar:

1. Yel çərşənbəsi – payızın simvolu,
2. Yağış çərşənbəsi – qış fəslinin nişanəsi,
3. Od çərşənbəsi – yay mövsümünün simvolu,
4. Ot çərşənbəsi – yazın nişanəsi.

Astroloq vurğulayıb ki, qədim Zərdüştilik inanclarına əsasən, dünya əvvəlcə su ilə örtülü olub. Sonra günəşin təsiri ilə torpaq üzə çıxıb, daha sonra yel əsərək həyata can verib.

Çağdaş astrologiya da bu ardıcıllığı təsdiqləyir. Çərşənbələr Su (Balıqlar bürcü), Od (Qoç), Torpaq (Buğa) və Yel (Əkizlər) ünsürlərinə uyğun gəlir.

Buna görə də, qəbul olunmuş qaydalara əsasən:
1. Su Çərşənbəsi – çayların buz bağlamış hissələrinin əriyib axmağa başlamasını bildirir.
2. Od Çərşənbəsi – günəşin istiliyi artıraraq torpağı qızdırmasını simvolizə edir.
3. Torpaq Çərşənbəsi – torpağın islanması və əkin üçün hazır olmasını göstərir.
4. Yel Çərşənbəsi – yelin torpağı hərəkətə gətirməsini, tumurcuqlanan ağacları yellətməsini ifadə edir.

"Zərdüştilik inanclarına görə, Ahura Məzda ilk olaraq xaosdan suyu ayırıb, sonra odun köməyi ilə torpağı üzə çıxarıb, nəhayət, yelin vasitəsilə həyata can verib. Bütün bu tarixi və elmi yanaşmalar çərşənbələrin ardıcıllığı ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələrin mövcud olduğunu göstərir. Lakin ümumi qəbul olunmuş versiyaya əsasən, İlaxır çərşənbə Torpaq çərşənbəsidir",- deyə S.Rəhimli qeyd edib.

Ağaverdi Xəlilov, AMEA Folklor İnstitutunun direktoru

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən AMEA Folklor İnstitutunun direktoru, filoloq və tədqiqatçı Ağaverdi Xəlilov bildirib ki, çərşənbələrin sırası mübahisəli mövzudur. Həm bölgələrə görə, həm də ümumi elmi ədəbiyyatda mütəxəsislər arasında mübahisələr var:

“Biz illərdir və hal-hazırda da çərşənbələri “Su, Od, Yel, Torpaq” sırası ilə qeyd edirik. Müstəqillik dövründə bu sıra təsdiqlənibsə, bunun mübahisəsini aktual saymıram”.

Onun sözlərinə görə, bəzi bölgələr var ki, yeddi çərşənbə qeyd edir:

“Yəni bu anlayış hər kəs üçün fərqlidir və kim necə qəbul edirsə, elə də qeyd edir”.

Nuriyyə Musayeva

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:202
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 12 Mart 2025 14:21 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see404

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see324

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see303

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see302

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see299

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see291

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see280

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see277

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see273

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see259

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see255

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see251

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see237

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see232

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see216

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see212

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see185

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see176

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri