“Çin hərbi gücdə ABŞ ı ötür: yeni güc balansı“ “Foreign Policy“

"Pekin texnologiyada innovatordur, Vaşinqton isə müdafiədə tərəddüd yaşayır..."

Uzun illər Qərbdə belə bir təsəvvür vardı: guya Çin yalnız texnologiyanı təqlid edir, kopyalayır və dövlət subsidiyalarının hesabına irəliləyir. Lakin bu yanaşma köhnəlib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Foreign Policy" nəşri yazıb.

Texnologiyada Çinin sıçrayışı

Nəşr isə yazır ki, Çin indi robototexnika, süni intellekt, dronlar, nüvə energetikası, günəş panelləri və yüksək sürətli dəmiryolları kimi sahələrdə innovator rolunu oynayır. Bu dalğa hərbi texnologiyalara da sirayət edib.

Pekində hərbi parad: güc nümayişi

Sentyabrın 3-də keçirilən 80 illik Qələbə paradı Çinin gizli saxladığı yeni silahlarını üzə çıxardı. Təqdim olunanlar arasında: yeni nəsil döyüş təyyarələri, o cümlədən aviadaşıyıcılar üçün nəzərdə tutulmuş modellər; dörd tip müşayiətçi dron; yeni raket sistemləri; pilotsuz sualtı qayıq və müasir torpedolar var idi. Çinin üç aviadaşıyıcısı artıq mövcuddur, yaxın illərdə isə ABŞ-ın "Cerrald Ford" sinifinə bənzər nüvə ilə işləyən superşiplər gözlənilir. Bu isə Asiya-Sakit okeanda qüvvələr balansını dəyişdirən əsas amil olacaq.

Sürətli yeniliklərin ardınca

Son aylarda Pekin silah sınaqlarında ard-arda yeni texnologiyalar üzə çıxarır, bunlar gizli döyüş təyyarələri, desant barjaları, strateji raketlərdir. Hətta sosial şəbəkələrdə sızan fotolar analitikləri təəccübləndirib. Üstəlik, "Financial Times" Çinin Pekin yaxınlığında Pentaqondan on dəfə böyük yeni komanda mərkəzi tikdiyini göstərən peyk şəkilləri yayıb. Pakistan və Hindistan arasında son hava döyüşlərində isə Çinin satdığı təyyarələrin etibarlı olduğu təsdiqlənib. Bu, Pekinin artıq öz silahlarını qlobal bazarda uğurla sınadığını göstərir.

Çinin məqsədi nədir?

Çin rəhbərliyi gizlətmir ki, əsrin ortalarına qədər "dünya səviyyəli ordu" qurmaq istəyir. Bununla belə, hələlik Çinin yalnız 2017-ci ildə Cibutidə açılan bir xarici bazası var. Vaşinqtonun isə yüzlərlə hərbi bazası, qlobal alyans şəbəkəsi mövcuddur. Bu səbəbdən Çin hələ qlobal hegemonluğa iddia edə bilmir. Onun əsas diqqəti regional üstünlüyə, xüsusilə Tayvan istiqamətinə yönəlib.

Tayvan üzərində artan təzyiq

Beynəlxalq Təhlükəsizlik jurnalında dərc olunan araşdırma xəbərdarlıq edir: Çin Tayvana hücum etsə, ABŞ-ın Yaponiyada və Quamda yerləşən hava qüvvələri ilk 30 gün ərzində 45 faizə qədər itki verə bilər. Bu isə Vaşinqtonun müdafiə strategiyasını ciddi sual altına qoyur.

ABŞ üçün çıxış yolları

Ekspertlər iki variant görürlər: ABŞ bölgədə hərbi iştirakını əhəmiyyətli dərəcədə artırmalıdır; Yaxud supergüc rolundan imtina edib Asiyada "yardımçı oyunçu" kimi mövqe tutmalıdır. Hər iki yolun riskləri böyükdür. Çünki Çin artıq 30 ildən çoxdur sistemli şəkildə ordusunu modernləşdirir və indi silahlanma yarışının üstün tərəfi sayılır.

Yeni güc balansı formalaşır

Vaşinqtonun indiyədək göstərdiyi passivlik fonunda Pekin hərbi-texnoloji baxımdan tarixi sıçrayış edir. Tayvan üçün bu, həyati təhlükə, ABŞ üçünsə strateji rolunu yenidən nəzərdən keçirmək zərurəti deməkdir. Çin artıq yalnız kopyalayan deyil, öz yolunu açan hərbi gücdür. Əsas sual isə budur: Pekin bu gücü sadəcə regional üstünlük üçünmü, yoxsa ABŞ-ı Asiyada ikinci plana keçirmək üçünmü toplayır?..