Çində keçiriləcək ŞƏT sammiti ərəfəsində təşkilata üzv ölkələr arasında gərginlik davam edir

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına (ŞƏT) daxil olan ölkələr avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək Çinin Tianjin şəhərində keçiriləcək sammitə hazırlaşır. Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun dediyi kimi, Rusiya və Çin ŞƏT-i “sonsuza qədər yüksələn” səviyyəyə çatdırmaq niyyətindədir. Eyni zamanda o, etiraf edib ki, “Rusiyanın Çin, Hindistan və MDB ölkələri ilə çoxlu mübahisəli problemləri var” və onların həlli “maraqlar balansını axtarmağı, təhdid və ultimatumlardan istifadə etməməyi” tələb edir. Xüsusilə Hindistanın ŞƏT-in digər üzvü Pakistanın terrorizmi dəstəklədiyinə görə qınanmasını tələb edən sərt mövqeyini nəzərə alsaq, bu vəzifə çətin görünür. Baş nazir Modinin ŞƏT sammitində iştirakı sual altında qalır. Digər problem Rusiya ilə münasibətləri gərgin olan və heç vaxt bir-biri ilə barışmayan Ermənistan və Azərbaycanın ŞƏT-ə üzv olmaq istəyidir.

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının illik sammitinə hazırlıq ŞƏT xarici işlər nazirlərinin iyulun ortalarında Tyantszində keçirilən görüşündən sonra həlledici mərhələyə qədəm qoyub.

Çin Sədri Si Cinpin tədbir iştirakçılarını qəbul edərkən ŞƏT-in inkişafı ilə bağlı bir sıra ideyaları açıqlayıb, növbəti sammitin uğurla keçirilməsini əsas prioritet adlandırıb. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi ilə Tianjində keçirdiyi görüşdən sonra bəyan etdiyi kimi, Rusiya və Çin ŞƏT-i “sonsuza qədər yüksələn” səviyyəyə çatdırmağa hazırdır.

Bununla belə, bu iddialı vəzifənin həlli həm ŞƏT üzvləri, həm də yalnız bu təşkilata üzv olmaq üçün müraciət edən dövlətlər arasında münasibətlərdəki gərgin vəziyyətlə bağlı bir sıra problemlər qarşısında dayanır.

Rusiya diplomatiyasının rəhbəri özü də “Gələcəyin Forumu 2050”də çıxış edərkən bu qıcıqlandırıcıların olduğunu etiraf etməyə məcbur olub. "Əlbəttə, bizim böyük qonşularımızla - Çinlə, Hindistanla və MDB ölkələri ilə, Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə mübahisələrə səbəb olan, əlavə nəzərdən keçirilməsi, əlavə qarşılıqlı güzəştlər tələb edən çoxlu məsələlər var. Əməkdaşlıq nə qədər sıx, sıx olarsa, bir o qədər çox məsələlər yaranır ki, hər kəs öz maraqlarını bir az daha müdafiə etmək istəyir", - Sergey Lavrov bildirib. Onun sözlərinə görə, təhdidlərdən, ultimatumlardan istifadə etməsəniz, “xüsusən də onları praktikada tətbiq etməsəniz, həmişə dürüst maraqlar balansını tapa bilərsiniz”.

Rusiyalı nazirin sözlərinin və Çin təşkilatçılarının Tianjin sammitində münaqişələrin və qalmaqalların qarşısını almaq tapşırığının bütün mürəkkəbliyinin nümunəsi Hindistanın ŞƏT-in digər üzvü - Pakistana münasibətdə son dərəcə sərt mövqeyi idi.

Sergey Lavrov güzəştə getməyə çağırsa da, Hindistan rəhbərliyi terrora qarşı alternativ “sıfır tolerantlıq” prinsipini elan edərək, istənilən kompromisləri yersiz edib. Dehli Pakistanı aprelin 22-də Kəşmirin Pahalqam şəhərində 26 nəfərin ölümü ilə nəticələnən terror aktını təşkil etməkdə ittiham edir.

İyunun 25-26-da Çinin Qinqdao şəhərində keçirilən ŞƏT müdafiə nazirlərinin iclasındakı çıxışında Hindistanın müdafiə naziri Racnat Sinq terrorizmə “sıfır dözümlülük” prinsipini xüsusi vurğulayaraq, ŞƏT həmkarlarını Hindistanın arqumentlərinin əsaslılığını qəbul etməyə və Pakistana qarşı daha qətiyyətli mövqe tutmağa çağırıb.

Hindistanın müdafiə naziri deyib: "Terrorizmi öz dar və eqoist məqsədləri üçün himayə edən, təşviq edən və istismar edənlərin nəticələri ilə üzləşmək məcburiyyətindədir. Bəzi ölkələr sərhədyanı terrordan siyasət aləti kimi istifadə edir və terrorçulara təhlükəsiz sığınacaq verir. Belə ikili standartlara yer olmamalıdır. ŞƏT belə ölkələri çağırmaqdan çəkinməməlidir".

Lakin Dehlinin bu çağırışı Qinqdaoda heç vaxt eşidilməyib və nəticədə Hindistan tərəfi ŞƏT-in müdafiə nazirlikləri rəhbərlərinin iclasının birgə bəyannaməsini imzalamaqdan imtina edib.

Dehlidəki məlumatlı mənbənin “Kommersant”a verdiyi açıqlamaya görə, demarş Hindistanın Pahalqamdakı terror aktından bəhs olunmayan, lakin Pakistanın Bəlucistan əyalətindəki insidentlərə istinadların yer aldığı birgə sənədin mətnindən razı qalmaması ilə əlaqədar olub.

“Kommersant”ın mənbəsinə görə, Çin tərəfi Pakistanın ŞƏT səviyyəsində qınanmasının qarşısını ala bilib, bu zaman Hindistan tərəfi Rajnath Singhin Qingdaoda danışdığı “ikili standartlar” görüb.

Hindistanın terrorizmə qarşı “sıfır tolerantlıq” prinsipindən kənara çıxmamaq əzmi, Dehlinin təfsirinə görə, bu prinsip ilk növbədə Pakistana qarşı qlobal nizə ucu ilə yönəlməlidir, baş nazir Narendra Modi Rio-de-Janeyroda keçirilən BRİKS sammitində bir daha təsdiqləndi.

Hindistanın sədrliyi ilə keçiriləcək gələn il keçiriləcək sammitə BRİKS liderlərini dəvət edən Narendra Modi deyib: "Terrorçulara qarşı sanksiyaların tətbiqində heç bir tərəddüd olmamalıdır. Terrorun qurbanları və tərəfdarları eyni miqyasda ola bilməz. Terrorla səssiz razılıq, terrora dəstək və ya terrorçulara dəstək heç bir halda qəbul edilməməlidir". “Kommersant”ın mənbələrinə görə, Hindistanın baş nazirinin ŞƏT-in builki sammitində iştirakı fikir ayrılıqlarına görə sual altında qalır.

Əziz Mustafa