Çində özəl “hipersəs sıçrayışı”

Pekinin özəl aerokosmik şirkəti “Beijing Lingkong Tianxing Technology” özünün hipersəs raketi modelinin seriyalı istehsalına başladığını elan edib. Bu addım Çin müdafiə sənayesi üçün mühüm dönüş nöqtəsi sayılır: ölkədə ilk dəfə olaraq özəl sektor operativ-taktiki sinif silah hazırlayır və şirkətin iddiasına görə, yeni sistem dövlət müdafiə müəssisələrinin analoji məhsulla­rından bir neçə dəfə daha ucuz başa gəlir. Bu təcrübə müdafiə sahəsində özəl texnologiya şirkətlərinin rolunun müzakirə edildiyi ölkələr üçün də dəyərli nümunə ola bilər.

Şirkətin məlumatına görə, YKJ-1000 indeksli raket 500–1300 kilometr mə­safəni qət edə bilir və idarə olunan uçuş zamanı 5–7 Max sürəti bir neçə dəqiqə ərzində qoruyub saxlaya bilən hipersəs planlayıcı döyüş blokuna malikdir. Bu­raxılış qurğusunun standart nəqliyyat konteynerinə bənzər şəkildə hazırlan­ması onun gizli daşınmasını və müxtəlif ərazilərdə tez yerləşdirilməsini mümkün edir. Yayımlanan görüntülərdə planlayıcı blokun avtonom hədəflənmə və manevr imkanları nümayiş etdirilir.

Çin ordusunun arsenalında artıq hi­persəs və yüksək sürətli zərbə vasitələri­nin geniş xətti mövcuddur. Bu sinfin ən tanınmış nümunəsi 2019-cu ildə təqdim olunan DF-17 kompleksi və onun DF-ZF planlayıcı blokudur. Açıq mənbələrə əsasən, DF-17-nin uçuş məsafəsi 1800 kilometrdən çoxdur və blok uzunmüd­dətli hipersəs manevr uçuşu həyata ke­çirə bilir. Bundan əlavə, 2025-ci ilin sentyabrında keçirilən hərbi paradda DF-26 ortamənzilli raketin manevr edən və ya hipersəs modifikasiyası kimi təqdim olunan DF-26D versiyası nümayiş olu­nub. Bu sıraya, həmçinin təxminən 6–10 Max sürətə və 1500 kilometrə qədər uçuş məsafəsinə malik olduğu bildirilən YJ-21 gəmi əleyhinə raket də daxildir. Belə geniş fon şəraitində özəl şirkətin yeni raketi əvvəllər tamamilə dövlət korpo­rasiyalarının nəzarətində olan bir sahəyə qeyri-dövlət sektorunun daxilolma cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Şirkət bildirir ki, maya dəyərinin kəskin azalmasına “mülki elektron komponentlərdən və geniş əlçatan ma­teriallardan istifadə” imkan yaradıb. Çin müdafiə-sənaye kompleksi üçün bu, əlamətdar mərhələdir: əvvəllər əsas raket sistemlərini yalnız dövlət müəs­sisələri hazırlayırdısa, indi özəl şirkət­lər də ənənəvi olaraq iri dövlət struk­turlarına aid edilən seqmentə daxil olmağa başlayır. Bununla belə, bəzi id­dialar əlavə dəqiqləşməyə ehtiyac duyur. Məsələn, şirkətin göstərdiyi “10 dəfə ucuz” qiymət konkret raket modelləri ilə müqayisə edilməyib. Həmçinin dövlətin tammiqyaslı sınaqların başlanmasına dair qərar verib-vermədiyi, yoxsa bunun daha çox hərbi qurumların və investor­ların diqqətini çəkməyə yönəlmiş nüma­yiş xarakteri daşıdığı da hələlik məlum deyil.

Səbuhi MƏMMƏDOV
XQ