Çinin uğursuz strategiyası..?

ABŞ-ın zəifləyən qlobal rolunun fonunda Çin getdikcə özünü çoxqütblülüyün, sabitliyin və "daha ədalətli" dünya nizamının müdafiəçisi kimi təqdim edir. Lakin bu obraz daha praqmatik strategiyanı gizlədir.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Foreign Affairs yazır.

Pekin, adətən qlobal supergüclə əlaqəli öhdəlikləri öz üzərinə götürmədən təsirini genişləndirməyə çalışır.

Çin beynəlxalq nizamın əsas qarantı kimi ABŞ-ı əvəz etməyə çalışmır. Əvəzində, formal ittifaqlardan, sərt təhlükəsizlik zəmanətlərindən və digər ölkələrin müharibələrində birbaşa iştirakdan yayınaraq çevik tərəfdaşlıq sistemi qurur.

Pekin manevr azadlığını qoruyub saxlayarkən və riskləri minimuma endirərkən siyasi və iqtisadi fayda əldə etməyə üstünlük verir.

Bu yanaşma xüsusilə Rusiya, İran və Venesuela ilə münasibətlərində nəzərə çarpır. Hər üç halda Çin iqtisadi dəstək göstərib, ticarəti qoruyub saxlayıb və diplomatik örtük yaradıb, lakin tamhüquqlu hərbi və ya siyasi öhdəlik təşkil edəcək addımlardan çəkinib.

Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi zamanı Pekin Moskvaya sanksiyaların təzyiqinə tab gətirməyə kömək edib, lakin genişmiqyaslı hərbi yardım göstərməkdən çəkinib. İranla münasibətlərində Çin ABŞ və İsrailin hücumlarını pislədi, neft almağa davam etdi və Tehranla əlaqələrini davam etdirdi, lakin onun təhlükəsizlik qarantı olmaqdan imtina etdi. Pekin Venesuelada da oxşar şəkildə davrandı və özünü Amerikanın müdaxiləsini pisləməklə məhdudlaşdırdı.

Bu model uzun müddətdir Çinin xeyrinə işləyir.

Bu, ona baha başa gələn Amerika ittifaqları və bazaları sistemini təkrarlamadan, tərəfdaşlar şəbəkəsini tez bir zamanda genişləndirməyə, BRICS, ŞƏT və Qlobal Cənubdakı mövqeyini gücləndirməyə imkan verdi.

...Lakin bu strategiyanın da zəif tərəfi var: Pekinin tərəfdaşlığı çox vaxt natamam olur və əsl koalisiyaya çevrilə bilmir. Bu, xüsusilə Tayvan kontekstində vacibdir. Ada ətrafında böyük bir münaqişə başlayarsa, Çin, ABŞ-ın ənənəvi olaraq müttəfiqlərindən aldığı dəstək səviyyəsinə arxalana bilməyəcək. Rusiya və ya Şimali Koreya vəziyyətə uyğun yardım göstərə bilər, lakin digər tərəfdaşların əksəriyyəti sanksiyalardan və müharibədən qaçmaq üçün neytral qalmağa çalışacaq.

"Öhdəliksiz təsir" strategiyası Pekinə çeviklik verir, eyni zamanda böhranda başqalarına etibar etmək qabiliyyətini sarsıdır.

Bu, təkcə Çin üçün deyil, həm də ABŞ üçün vacib bir dərsdir: yalnız praqmatizm və qısamüddətli qazanca əsaslanan xarici siyasət hətta ən güclü gücü belə zəiflədə bilər.

Əli Babayev