Çinli tədqiqatçılar elektron tullantılardan qızıl çıxarılması üsulunu hazırlayıblar

Bakı, 29 yanvar, AZƏRTAC

Çin tədqiqatçıları elektron tullantılardan qızılın çıxarılması üsulunu hazırlayıblar. Bu isə elektronikanın təkrar emalı bazarını köklü şəkildə dəyişə və ənənəvi mədən hasilatından asılılığı azalda bilər.

AZƏRTAC “Interesting Engineering” nəşrinə istinadla xəbər verir ki, yeni texnologiya otaq temperaturunda və minimal xərclərlə köhnə mobil telefonlardan, çap platalarından qızılın 98 faizdən çoxunu cəmi 20 dəqiqə ərzində çıxarmağa imkan verir.

Bu yeni üsul Çin Elmlər Akademiyasının Quançjou Enerji Tədqiqatlar İnstitutunun və Cənubi Çin Texnologiya Universitetinin alimlərinə məxsusdur. Müəlliflərin qiymətləndirməsinə görə, prosesin maya dəyəri mövcud sənaye üsullarından təxminən üç dəfə aşağıdır ki, bu da onu iqtisadi cəhətdən ən səmərəli həllərdən birinə çevirir.

Elektron tullantılar dünyada ən sürətlə artan tullantı axınlarından biridir. ÜST-nin məlumatına görə, onların həcmi hər il milyonlarla ton artır və 2030-cu ilə qədər 80 milyon tonu keçə bilər. Eyni zamanda, köhnə elektronikada qiymətli metallar olan qızıl, paladium və müasir elektronika üçün əvəzolunmaz digər elementlər mövcuddur.

Paradoks ondan ibarətdir ki, bu materialların emalı indiyədək tez-tez toksik texnologiyalara, o cümlədən ekologiya və insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradan sianidli yuyulmaya əsaslanır. Çin komandası aqressiv reagentlər tələb etməyən öz-özünü kataliz edən yuyulma prosesi formasında alternativ təklif edib.

Metodun əsasını kalium peroksimonosulfat və kalium xloridin sadə sulu məhlulu təşkil edir. Əsas ideya ondan ibarətdir ki, reaksiyada katalizator rolunda birbaşa qızıl və paladiumun özü çıxış edir. Məhlulla təmas zamanı metalın səthində yüksək reaktiv oksidləşdiricilər əmələ gəlir və onlar metal atomlarını “qopararaq” onları həll olunan formaya keçirir.

Heç bir xarici katalizator, yüksək temperatur və ya mürəkkəb aparat tələb olunmur. Təcrübələr mexanizmin effektivliyini spektroskopiya və reaksiya yollarının təhlili vasitəsilə təsdiq edib.

Nəticədə qızılın çıxarılma dərəcəsi 98,2 faizdən, paladiumun isə 93,4 faizdən artıq olur, proses isə cəmi bir neçə dəqiqə çəkir.

Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, cəmi 10 kiloqram çap platasının emalı təxminən 1,4 qram qızıl əldə etməyə imkan verir, prosesin maya dəyəri isə təqribən 72 dollar təşkil edir. Bu, bir unsiya üçün təxminən 1450 dollara bərabərdir ki, bu da 2026-cı ilin əvvəlində ilk dəfə bir unsiya üçün 4400 dolları keçmiş mövcud bazar qiymətlərindən dəfələrlə aşağıdır.

Əlavə üstünlük enerji səmərəliliyidir. Yeni metod sianid texnologiyaları ilə müqayisədə 60 faiz az enerji sərf edir və reagentlərə çəkilən xərcləri 90 faizdən çox azaldır. İkinci dərəcəli toksik tullantıların həcmi də əhəmiyyətli dərəcədə azalır, çıxarılan metallar isə yüksək təmizlik dərəcəsinədək asanlıqla təmizlənir.

Qızılın qiymətlərinin artması və qiymətli metalların daha da bahalaşacağına dair proqnozlar fonunda bu cür texnologiyalar hasilatın məntiqini dəyişir. Elektron tullantılar problem olmaqdan çıxır və strateji resurs kimi nəzərdən keçirilməyə başlayır.

Əgər metodu geniş miqyasda tətbiq etmək mümkün olsa, “şəhər hasilatı” mədənlərə real alternativə çevrilə bilər. İroniya ondadır ki, qızıl hasilatının gələcəyi, ehtimal ki, yerin altında deyil, köhnə telefonlarla dolu qutulardadır.