Çöküş başladı: çıxış yolu yoxdur

Ölkə sənayesi böyük durğunluğa doğru gedir

ABŞ Prezidenti Donald Trampın elan etdiyi sərt tariflər Rusiyaya təsir etməyib. Buna səbəb hazırda Moskva ilə Vaşinqton arasında ticarət əlaqələri olmamasıdır.

Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov Rusiya mətbuatına şərhində belə deyib: “Rusiya məlum səbəblərə görə bu siyahıya daxil edilməyib. Çünki bizim ABŞ-la heç bir maddi ticarətimiz yoxdur. Mahiyyət etibarı ilə hazırda heç bir ticarət və ya iqtisadi əlaqələr yoxdur”.

Onun sözlərinə görə, Rusiya qlobal səhnədəki maliyyə qarışıqlığından da təsirləndiyi üçün Trampın rüsumlar tətbiqinin nəticələrindən heç bir fayda görməyəcək: “Qlobal iqtisadiyyatın bu qərarlara çox emosional reaksiya verdiyini görürük, beynəlxalq bazarlarda yüksək səviyyədə turbulentlik müşahidə edirik. Qlobal iqtisadiyyat hazırda təlatüm içindədir. Biz çox xoşagəlməz proqnozlar eşidirik. Belə bir hücumda iqtisadiyyatımız üçün mənfi nəticələri minimuma endirmək üçün çox diqqətli olmalıyıq”.

Bu arada, Rusiya iqtisadiyyatının daha bir sektoru özünü uçurumun astanasında tapıb: MDB-də kənd təsərrüfatı texnikasının ən böyük istehsalçılarından biri olan "Rostselmaş" satışlarında fəlakətli azalma qeydə alır və işçiləri dördgünlük iş həftəsinə köçürməyə məcbur olur. Rusiyanın bütün taxılyığan avadanlıq bazarının yarıdan çoxunu təmin edən zavod artıq məhsullarını sata bilmir. Rusiya mətbuatı xəbər verir ki, satılmayan kombayn və traktorların yarımillik ehtiyatı anbarlara yığılıb.

"Onillikdə ən pis il": ixracın çöküşü və istehsal uğursuzluğu

Zavodun həmsahibi Konstantin Babkinin sözlərinə görə, 2024-cü il son on ildə ən pis il olub, indiki 2025-ci il isə daha pis başlayıb - satışlar daha üçdə bir azalıb. Eyni zamanda, istehsal həcmi əvvəlki illə müqayisədə 3 dəfə azdır. Zavod artıq Avropa İttifaqı (Aİ) və Amerika Birləşmiş Ştatlarına (ABŞ) avadanlıq sata bilmir və onun ixracı müharibə başlayandan bəri 12%-dən 8%-ə düşüb. İki il ərzində Avropaya bir dənə də olsun kombayn, traktor satılmayıb.

Dörd günlük iş həftəsi, böhran və ümidsizlik

Aprel ayından etibarən şirkət dörd günlük iş həftəsini tətbiq edir. Səbəb isə artıq anbarları doldurmuş satılmayan məhsulların tələbatının olmaması və ehtiyatıdır. Rəhbərlik açıq şəkildə bildirir ki, hasilatın azalması qaçılmaz olub, bu halda kütləvi ixtisarlara əl atmalı olacaqdılar. Babkin çöküşün səbəbləri arasında taxıla olan ixrac rüsumları, hədsiz yüksək əsas dərəcə, istehsal xərclərinin kəskin artması, dövlət dəstəyinin olmaması və müharibə başlayandan sonra ixrac zəncirlərinin məhv edilməsini qeyd edir.

Bu, müasir Rusiya üçün tipik böhran quruluşudur, burada hökumətin hər yeni “anti-böhran” addımı sənayenin vəziyyətini daha da pisləşdirir. Növbəti sırada kütləvi ixtisarlar və büdcə boşluqları var. “Rostselmaş” zavodu Rostov vilayətinin ən böyük vergi ödəyicilərindən biridir. Onun düşməsi regional iqtisadiyyata zərbədir, o, təcili olaraq büdcədəki boşluqları düzəltməli olacaq.

Oxşar problemlər artıq digər müəssisələrdə də qeydə alınır: “Gloria Jeans” Şaxtı və Novoşaxtinskdəki fabrikləri bağlayır. Voljski Abraziv Zavodu isə ABŞ sanksiyalarından sonra 250 nəfər işçini ixtisar edir.

Rusiya rəsmiləri “iqtisadiyyatın davamlılığından” danışmağa davam edərkən, hər gün daha bir sektorun iflası xəbəri gəlir. Bir vaxtlar Rusiya regionlarının fəxri sayılan kənd təsərrüfatı maşınlarının istehsalı müharibənin təzyiqinə, sanksiyalara və idarəetmədəki xaosa tab gətirə bilməyib gözümüzün qabağında dağılır. Bəli, Ukraynaya qarşı üç il davam edən müharibə nəticəsində Rusiya staqflyasiya vəziyyətinə gəlib - ən xoşagəlməz iqtisadi böhranlardan biri.

Bu barədə məşhur rusiyalı iqtisadçı İqor Lipşits də yazır: “Rosstat”ın rəsmi məlumatlarına görə, 2025-ci ilin fevralında ölkənin sənaye artımı 0,2%-ə yaxın azalıb. Demək olar ki, bütün sektorlarda yavaşlama müşahidə olunur”.

Bu, Rusiya iqtisadiyyatı üçün çox ciddi simptomdur. Mərkəzi Bankın inflyasiyanın qarşısını almaq üçün təyin etdiyi 21%-lik misli görünməmiş yüksək faiz dərəcəsi təkcə ayrı-ayrı müəssisələri deyil, Rusiya sənayesinin bütün sektorlarını məhv edir. Borc üzrə faizlərin ödənilməsi ilə bağlı şirkətlərin gəlirləri üzərindəki yük sürətlə artır və keçən ilin sonunda, 2024-cü ildə, son 8 ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.

“Maşınqayırma sahəsində vəziyyət xüsusilə çətindir, burada xalis borcun EBITDA nisbəti 6-dır. Tikinti sektorunda bu rəqəm bir qədər aşağıdır – 5.1, kommersiya xidmətləri, ağac emalı, mehmanxana biznesi və ictimai iaşə kimi sahələrdə isə 4-ə çatır. Lakin müharibə prioritet olanda iqtisadçıların xəbərdarlığına kim qulaq asır ki”, - deyə Lipşits vurğulayır.

Və burada əlavə etmək yerinə düşər ki, digər rusiyalı ekspertlər də qeyd edirlər ki, ölkə sənayesi artıq faktiki olaraq durğunluğa doğru gedir: hərbi istehsalın artımı qeyri-hərbi sektorlardakı azalmanı kompensasiya etmək iqtidarında deyil. İxrac çöküb, istehsal dayanıb, fabriklər boşalıb. Bu, müvəqqəti çətinlik deyil - bu, Rusiyanın çıxış yolu olmadığı sistemli böhrandır.