Icma.az
close
up
RU
Dağıdılmış nüvə obyektləri: radiasiya təhlükəsi varmı?

Dağıdılmış nüvə obyektləri: radiasiya təhlükəsi varmı?

Icma.az, Xalqcebhesi saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin İranın nüvə obyektlərinə zərbələri nəticəsində dağıntılar qeydə alınıb. Həmçinin ABŞ də İranın nüvə obyektlərinə zərbələr endirib. Bu proseslər fonunda radiasiya yayılması riski müzakirəyə yol açıb. Lakin ABŞ-nin İranın nüvə obyektlərinə endirdiyi zərbələrdən sonra İranda radiasiya sızması aşkar edilmədiyi və əhali üçün heç bir təhlükə olmadığı bildirilib.

Ümumiyyətlə hazırda vəziyyəti necə dəyərləndirmək olar? Hansısa təhlükə varmı?

“Xalq Cəbhəsi” bu istiqamətdə müxətəssislərin fikirlərini öyrənib.

Kimyaçı alim, akademik Adil Qəribov İranın nüvə mərkəzlərinin vurulması məsələsinin hazırda gündəmdə olan bir problem olduğunu bildirərək qeyd edib ki, bu obyektlər əsasən bir neçə sinifə bölünüblər: “Birinci növbədə tədqiqat xarakterli, yəni tədqiqat nüvə reaktorudır. Bunların vurulması uzaq məsafəli ətraf mühit üçün bir problem yaratmır. İkinci əsas tərkib hissəsi də dinc məqsədli nüvə zənginləşmə sentrifuqalarıdır. O sentrifuqaların da hamısının içində təbii uranın 235 ilə zənginləşməsi gedir. Onlar alfa-radioaktivdir, elə bir uzaq məsafəyə təsir etmir və onların yarımparçalanma periodu çox böyükdür, milyon illərlə, milyard illərlə ölçülür. Buna görə də onların radioaktivliyi də çox zəif olur”.

“Ətraf mühitdə yayılma ehtimalı çox azdır”

Akademik əlavə edib ki, onların ətraf mühitdə yayılma ehtimalı çox azdır və küləklər də onu çox uzaq məsafələrə apara bilmir: “Maksimum 10 kilometr məsafəyə gedə bilər. Onların ətraf mühitə elə bir təsiri yoxdur. Əslində ətraf mühitə var, amma bizim üçün heç bir ziyanı yoxdur. Onlar bizim sərhədə heç zaman gəlib çıxa bilməz. Oradan bizim sərhədə qədər 600-700 kilometrdir, ona görə gəlmə ehtimalı yoxdur”.

“Onlar ətraf mühit üçün problem yarada bilər”

Alimin sözlərinə görə, Buşehr Atom Elektrik Stansiyası isə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən qorunan obyektlər siyahısındadır: “Buşehr Atom Elektrik Stansiyası dinc atom proqramı çərçivəsində tikilib, ona görə də ona nəzarəti Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (AEBA) daimi şəkildə aparır. Nüvə ölkələri arasında da razılaşma var ki, bu cür obyektlərə zərər verilməsin. Əgər bu obyekt zədələnərsə, onda yaxın regionlar üçün böyük təhlükə yarana bilər. Çünki orada küllü miqdarda həm daxildə, həm də anbarda nüvə materialları var. Onlar ətraf mühit üçün problem yarada bilər”.

“Bu qlobal fəlakətə səbəb ola bilməz”

Elm və Təhsil Nazirliyinin Radiasiya Problemləri İnstitunun Radiobiologiya laboratoriyasınin müdiri, biologiya elmləri doktoru, professor Elimxan Cəfərov bildirib ki, ekoloji problemləri miqyasına görə qlobal, regional və lokal kimi səviyyələrə bölmək mümkündür: “İranın Natana, Fordo, Atak kimi nüvə obyektlərinin vurulması qlobal fəlakətə səbəb ola bilməz. Belə ki, həmin obyektlərdə əsasən Uranın zənginləşdirilməsi, yəni təbii urandan nüvə yanacağının - U-235 izotopunun alınması ilə məşğul olurlar. Bunlarda baş verən qəzalar radionuklidlərin ətraf mühitə sızmasına, yəni lokal çirklənmə zonalarının yaranmasına səbəb ola bilər”.

“Təlaş keçirməyə əsas yoxdur”

Professor diqqətə çatdırıb ki, buna baxmayaraq İranda həm kommersiya, həm də tədqiqat məqsədi ilə işlədilən kiçik güclü nüvə reaktorları mövcuddur: “Bu reaktorların partladılması barədə isə dəqiq məlumat yoxdur. Əgər nüvə reaktorları partladılarsa, onda region dövlətləri, o cümlədən də bizim ölkəmizin ərazisində partlayışın fəsadlarına rast gəlmək olar. Ancaq qeyd edim ki, bizim institutun əməkdaşlarının fasiləsiz olaraq apardıqları monitorinqin nəticələri İranla sərhəd rayonlarımızın ərazilərində radiasiya fonunun təbii fonu aşmadığını göstərir. Bu baxımdan, təlaş keçirməyə elə bir əsas yoxdur”.

“Radiasiyanın yayılması mümkün deyil”

Elm və Təhsil Nazirliyinin Radiasiya Problemləri İnstitutunun Radioekologiya laboratoriyasının rəhbəri Famil Hümbətov deyib ki, hələki İranın ərazisində vurulan obyektlər uranın zənginləşdirilməsi ilə məşğul olan mərkəzlərin infrastrukturlarıdır və orada reaktor yoxdur: “Orada zəncirvari nüvə reaksiyaları getmir, orada ancaq sentrifuqalardan istifadə etməklə uranın zənginləşdirilməsi həyata keçirilir. Özü də onlar yerin 80-90 metr dərinliyindədir. Əgər vurulan zərbələr nəticəsində həmin qurğular zərər görmüş olsa belə həmin ərazilərdən ətrafa radiasiyanın yayılması mümkün deyil. Ona görə ki, onların üstü torpaqla örtülür”.

“Stiuasiya stabildir”

F.Hümbətov vurğulayıb ki, hazırda biz Radiasiya Problemləri İnstitutunun iki qrupdan ibarət əməkdaşları biri cənub bölgəsində, biri Şərqi Zəngəzur ərazisində radiasiya fonunun qiymətləndirilməsini həyata keçirir bu günə qədər əldə olunmuş nəticələrdə radiasiya fonunun dəyişdiyini təsdiq edən fakt yoxdur: “Yəni Azərbaycanda bu gün radiasiya fonu ilə bağlı heç bir problem yoxdur, stiuasiya stabildir”.

“Bütün nüvə enerjisi istehlakı mərkəzləri heç vaxt, heç kim tərəfdən vurulmayıb”

Radiasiya kimyası üzrə mühəndis texnoloq Xaqani Məmmədov bildirib ki, bütün nüvə enerjisi istehlakı mərkəzləri heç vaxt heç kim tərəfdən vurulmayıb: “İndi də vurulmur. Yalnız hərbi məqsədlər üçün istifadəyə yararlı, tərkibində təbiətdə təsadüf olunan nisbi miqdarından dəfələrlə artıq asan parçalanan izotopu olan, yəni zənginləşdirilmiş uran alınan müəssisələr vurulur”.

“Praktik olaraq mümkün deyil”

X.Məmmədov əlavə edib ki, bu müəssisələrdə bir qayda alaraq nüvə reaktorlarında istifadə olunan böyük miqdarlardan dəfələrlə kiçik miqdarlar sentrifuqalarla və ya digər üsullarla zənginləşdirilir: “Bu cür nisbətən kiçik miqdarlar (İranda qismən zənginləşdirilmiş uranın miqdarının 40 kq olması iddia edilir) və onların böyük dərinliklərdə (Fordoda 90 m dərinlikdə aparıldığı və beton müdafiə örtüyü olması müəyyənləşdirilib) olması hətta dağıdıldığı halda bu obyektlərdən yerüstü ərazilərin, xüsusilə də uzaq məkanların çirklənməsi həddən artıq çox kiçik ehtimala malikdir, yəni praktiki olaraq mümkün deyil”.

Röya İsrafilova

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:227
embedMənbə:https://www.xalqcebhesi.az
archiveBu xəbər 25 İyun 2025 23:10 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see414

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see322

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see305

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see293

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see281

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see275

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see271

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see261

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see243

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see241

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see235

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see235

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see235

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see234

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see222

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see222

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see187

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri