DƏRD DANIŞMAQ NAZİRLİYİ?... Dövlətin haqqını ödədiyi məmur niyə “xidmət haqqı” yığır?

Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Fazil Mustafa təklif edib ki, problemlərin həll edilməsi nazirliyi yaradaq.

Deputat vətəndaşların ayrı-ayrı nazirlik, dövlət komitələri arasında “səma rəqsində” olduğunu deyir, bir çox hallarda asan məsələləri həll etməkdə nə qədər vaxt itirdiyini vurğulayır. O, ASAN Xidmət modelinin vətəndaş məmnunluğunu ən yüksək səviyyədə təmin etdiyi xatırladır: “Bu model insanları bir çox hallarda korrupsiyadan xilas etdi. Artıq adi məsələləri həll etmək üçün saatlarla gözləməyə ehtiyac yoxdur", - deputat qeyd edib.

Şübhə eləmirəm ki, Fazil Mustafanın vətəndaşlara canı yanır, süründürməçi, korrupsioner məmurların toplaşdığı dövlət qurumlarını qınayır, çıxış yolu kimi də problem həll edən nazirlik yaratmağı təklif edir. Deputat bunu ironiya ilə deyib, yoxsa, gerçəkdən Azərbaycandakı məmur-vətəndaş probleminin çıxış yolunu belə görür, bunu demək çətindir. Əsas məsələ ölkədə çox ciddi problemə çevrilən məsələnin gündəmə gətirilməsidir...

Yeri gəlmişkən, F.Mustafanın həmkarı Səyyad Aran da Milli Məclisdə vətəndaş müraciətlərinə baxılması müddətinin 1 aydan 10 günə endirilməsini təklif etmişdi: “Pis cəhət odur ki, ayın 1-də məktub yazırsan, elə bil qəsdən gözləyib ayın 30-31-də cavab verirlər. Halbuki səbəb sadə torpaq mübahisəsidir. Bunu 30 gün düşünmək, nələrisə araşdırmaq nəyə lazımdır? Buna konkret cavab verilsin ki, məsələ nədir və şikayətçi də rahat olsun. Seçicilərdən çoxlu tələb və xahiş eşitmişik. Camaat qalır nigaran ki, ay deputat, bir aydır, məktub göndərmişəm, niyə cavab vermirsən? Mən məcbur qalıb deyirəm ki, mən həmin məktuba cavab almamışam".

Məsələnin mahiyyətinə gəldikdə, ölkədə vətəndaşın əsas problemi dövlət qurumlarının fəaliyyətsizliyi, öz vəzifələrini yerinə yetirməməsi ilə bağlıdır. Necə deyirlər, əksər qurumlar bir ucdan problem “istehsal edir”, onlar illərlə üst-üsrə qalanır, vətəndaş da onların altında əzilir, son nəfəsində hay salıb kömək istəyir. Çox adamın heç kömək istəməyə taqəti də qalmır, problem də məmurun istədiyi kimi “öz-özünə həll olunur”.

Fazil Mustafa ASAN Xidmət modelini nümunə çəkir. Doğru deyir, ölkədə vətəndaşların məmnun olduğu bu qurum məmur-vətəndaş münasibətlərinin böhran həddinə çatması nəticəsində yaranmışdı. ASAN sosial sifarişdən doğmuşdu, çünki həddindən artıq korrupsiyalamış dövlət qurumları ilə vətəndaşlar arasında münasibətlər kritik həddə idi, bütün hüquqular pulla satılırdı, məzənnəni də qurumlar özləri təyin edirdilər. Tələbat çox olan qurumlarda yığılan haqların məbləği, qaydası günbəgün dəyişirdi.

ASAN Xidmət yaradıldı və dövlət qurumlarının səlahiyyətində olan bir çox məsələlərin həlli ona verildi. Yenə Xidmət mərkəzlərində həmin dövlət orqanlarının nümayəndələri əyləşiblər, amma bu dəfə rüşvət almırlar, məzənnə qoymurlar. Dövlətin qoyduğu rüsum, xidmət haqqını alıb, vətəndaşa xidmət göstərirlər. Bəzən rüsumlar baha olsa da, əksəriyyət razıdır...

Fazil Mustafanın, Səyyad Aranın qaldırdığı məsələ həmin dövlət qurumlarının ASAN Xidmətə verilməyən səlahiyyətlərinə aiddir. Vətəndaş yenə qapı-qapı sürünür, tanış, vasitəçi tapır, rüşvət verir ki, işini aşırsın. Dəyişən bir məsələ də var: bu qurumlar öz xidmətlərinə rüşvətdən əlavə elə astronomik “xidmət haqqı”, “rüsum” qoyublar ki, sadə vətəndaş üçün əlçatmazdır. Anlamaq olmur: bir dövlət qurumunun konstitusion vəzifəsi vətəndaşa xidmət göstərməkdir, dövlət xərc çəkib, inzibati bina tikir, onun xərclərini ödəyir, işçi toplayır, onlara maaş verir, digər ehtiyaclarını qarşılayır ki, öz vəzifələrini yerinə yetirsinlər. Amma dövlətdən rahat ofis, yaxşı maaş alan məmur təbəqəsi üstəlik, vətəndaşdan göstərdikləri xidmətə görə rəsmi qaydada pul alır. Adı da “xidmət haqqıdır”. Bu haqqı dövlət ödəyir axı?!

Hər il büdcədən dövlət aparatının saxlanılmasına milyardlarla manat vəsait ayrılır. Belə məlum olur ki, vergilər hesabına yığılan pullar son nəticədə vətəndaşın rifahı üçün xərclənmir. Vəsaitlərin bir hissəsi müxtəlif adlarla mənimsənilir, Hesablama Palatası ildə bir neçə dəfə yoxlama aparıb korrupsiya mexanizmlərini açıqlayır. Digər hissəsi də inzibati binaların, işçilərin saxlanmasına və s. xərclənir. Sonda deputat deyirsə ki, problemi həll edən nazirlik yaradaq, demək, büdcə vəsaitlərinin bu hissəsi də lüzumsuz xərcdir.

Problem yaradan quruma toxunmayıb, onun yaratdığı problemi həll edən yeni dövlət qurumu yaratmaq, yumşaq desək, gülüş doğrurur. Belə çıxır, imtiyazlı məmur ordusu toxunulmazdır, onların törətdikləri vəzifə cinayətlərini görməzdən gəlmək lazımdır, amma vətəndaşı da çox narazı salmaq olmaz, bir qurum yaradaq gəlsin, dərdini desin...

Azərbaycanda, nəhayət, Konstitusianın tələblərinə əməl olunmalıdır, yeni qurumlara ehtiyac yoxdur, əksinə, həddindən artıq şişmiş, dövlətə və xalqa yük olmuş dövlət aparatını sadələşdirmək vacibdir. Ölkədə 1.7 milyondan artıq muzdlu işçinin az qala 1 milyona qədəri dövlət sektorunda çalışır, 50-yə yaxın nazirlik, komitə, publik hüquqi şəxs və onların törəmə qurumları var. Neft gəlirləri azaldıqca bu yük daha ağır gələcək, ona görə indidən səmərəli idarəetmə metoduna keçmək, ilk addım kimi də çoxsaylı dövlət qurumlarını ləğv etmək lazımdır.

E. Rüstəmli

“AzPolitika.info”