Dərmanların saxlanma şəraiti kefiyyətinə necə təsir edir? HƏKİM AÇIQLADI

“Dərmanların saxlanma şəraiti onların effektivliyi, təhlükəsizliyi və farmakoloji təsirinin qorunması baxımından son dərəcə vacibdir. İstehsal mərhələsindən başlayaraq istifadə anına qədər dərman preparatları müxtəlif xarici faktorların təsiri altında qala bilər və bu faktorlar düzgün idarə olunmadıqda preparatın keyfiyyətində ciddi dəyişikliklər baş verə bilər”.

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında həkim pediatr Səbinə Məmmədova deyib.

O bildirib ki, temperatur dərmanların sabitliyinə təsir edən əsas amillərdən biridir:

“Əksər dərman preparatları üçün optimal saxlanma temperaturu 15–25°C arası hesab olunur. Bu aralıqdan yuxarı temperatur dərman maddələrinin kimyəvi quruluşunu dəyişdirərək onların parçalanmasına səbəb ola bilər. Nəticədə dərmanın təsir gücü azalır və ya tamamilə itə bilər. Məsələn, antibiotiklər, insulin kimi hormon preparatları və bəzi vitaminlər yüksək temperaturda tez sıradan çıxır. Digər tərəfdən, bəzi dərmanların dondurulması da onların strukturunu pozur və istifadəyə yararsız hala gətirir. Bu səbəbdən soyuducuda saxlanmalı olan preparatlar (məsələn, insulin, bəzi peyvəndlər) üçün xüsusi temperatur rejiminə (adətən 2–8°C) riayət olunmalıdır.

Rütubət də dərmanların fiziki və kimyəvi sabitliyinə ciddi təsir göstərir. Yüksək rütubət şəraitində saxlanılan dərmanlar, xüsusilə tablet və kapsullar, nəm çəkərək formasını dəyişə, yapışa və ya parçalanmağa başlaya bilər. Bu, onların doza dəqiqliyini və bioyararlılığını azaldır. Bundan əlavə, rütubətli mühit mikroorqanizmlərin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır ki, bu da dərmanın təhlükəsizliyini risk altına alır. Bu səbəbdən dərmanların vanna otağı kimi nəmli yerlərdə saxlanılması tövsiyə edilmir.
İşıq təsiri də bəzi dərmanlar üçün təhlükəlidir. Günəş şüaları və ultrabənövşəyi işıq bir çox dərman maddələrinin fotokimyəvi parçalanmasına səbəb olur. Bu proses nəticəsində dərmanın aktiv maddəsi zəifləyir və ya zərərli yan məhsullar əmələ gələ bilər. Xüsusilə maye preparatlar və antibiotiklərin bəzi növləri işığa həssasdır. Buna görə də bir çox dərmanlar tünd rəngli şüşə qablaşdırmada istehsal olunur və birbaşa günəş işığından uzaqda saxlanmalıdır.
Havanın təsiri və oksigenlə təmas da dərmanların keyfiyyətinə təsir edə bilər. Bəzi preparatlar hava ilə təmasda oksidləşərək təsirini itirir. Bu baxımdan dərman qablarının istifadədən sonra möhkəm bağlanması vacibdir. Xüsusilə damcılar, siroplar və krem formasında olan preparatlar açıldıqdan sonra müəyyən müddət ərzində istifadə olunmalıdır.
Dərmanların saxlanma müddəti də mühüm faktordur. Hər bir preparatın üzərində göstərilən son istifadə tarixi onun müəyyən şərtlər daxilində effektiv və təhlükəsiz olduğunu göstərir. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, düzgün olmayan şəraitdə saxlanılan dərmanlar son istifadə tarixindən əvvəl də təsirini itirə bilər. Eyni zamanda bəzi dərmanlar (məsələn, açıldıqdan sonra istifadə olunan siroplar və göz damcıları) qablaşdırma açıldıqdan sonra daha qısa müddətdə istifadə edilməlidir.

Dərmanların saxlanmasında qablaşdırmanın rolu da böyükdür. Orijinal qablaşdırma dərmanı xarici təsirlərdən qorumaq üçün xüsusi olaraq hazırlanır. Bu səbəbdən dərmanların başqa qablaşdırmaya köçürülməsi tövsiyə edilmir. Bundan əlavə, blister paketlər dərmanı rütubət və hava ilə təmasdan qoruyaraq onun sabitliyini təmin edir.

Nəqliyyat və daşınma zamanı da saxlanma şəraiti qorunmalıdır. Xüsusilə istilik həssas dərmanların (məsələn, peyvəndlər və bəzi bioloji preparatlar) daşınması zamanı “soyuq zəncir” prinsipi gözlənilməlidir. Bu zəncirin pozulması dərmanın tam təsirsiz hala düşməsinə səbəb ola bilər.

Yanlış saxlanma şəraiti yalnız dərmanın təsirini azaltmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda toksik və arzuolunmaz təsirlərin yaranma riskini də artırır. Kimyəvi dəyişikliklər nəticəsində bəzi hallarda zərərli maddələr əmələ gələ bilər ki, bu da xüsusilə uşaqlar və xroniki xəstələr üçün ciddi təhlükə yaradır.

Dərmanların düzgün saxlanması üçün əsas tövsiyələrə sərin, quru və günəş işığından uzaq mühitdə saxlanma, soyuducu tələb edən preparatlar üçün uyğun temperatur rejiminə əməl olunması, qablaşdırmanın möhkəm bağlanması və istifadə təlimatına riayət edilməsi daxildir. Bu qaydalara əməl etməklə dərmanların effektivliyini qorumaq və müalicənin uğurunu təmin etmək mümkündür”.

Ayşən Vəli