Dinozavrları öldürən asteroidə nə oldu?

Təxminən 66 milyon il əvvəl dinozavrların dövrünün sonu gəldi...

Diametri 12 kilometr olan asteroid 43.000 km/saat sürətlə Yerlə toqquşub, dinozavrları məhv edən beşinci kütləvi məhv də daxil olmaqla, dağıdıcı nəticələr zəncirinə səbəb olub.

Bəs asteroid Everest boyu idisə, indi haradadır? Buna nə olub?

SİA-nın məlumatına görə, planetimizə təsir edən bu nəhəng asteroid əslində İkinci Dünya Müharibəsindəki nüvə silahından səkkiz milyard dəfə böyük güclə partlayaraq molekullara ayrılıb.

Dinozavrların dövrünü başa vuran cisim atmosferin yuxarı təbəqələrində məskunlaşan incə toza çevrilib.

Onilliklər sonra asteroid tozu yenidən Yerə yağaraq iridium anomaliyasını əmələ gətirdi: Yer qabığının hər hansı digər nöqtəsindən 80 dəfə çox iridium ehtiva edən nazik qaya təbəqəsi…

Iridium asteroidlərdə yüksək konsentrasiyalarda olur, lakin planetimizin xarici qabığında demək olar ki, yoxdur - bu fakt qədim asteroidi anomaliya ilə əlaqələndirir.

Mümkündür ki, asteroidin sağ qalan yeganə fraqmenti, təxminən küncüt toxumu böyüklüyündə geokimyaçı Frank Kite tərəfindən kəşf edilib.

O, 1998-ci ildə Havayda tapılan qaya nümunəsinin içərisində tapılıb.

2022-ci ildə daha bir neçə fraqmentin tapıldığı barədə şayiələr yayılıb, lakin bu iddia elmi ictimaiyyət tərəfindən təsdiqlənməyib.

Asteroid həmçinin digər izləri, o cümlədən Yerə vurduğu zaman yaratdığı nəhəng krateri də geridə qoyub.

Diametri 180 km və dərinliyi təqribən 20 km olan Çişkülüb krateri indiki Meksika ərazisində yerləşir və adını zərbə mərkəzinin yaxınlığında yerləşən şəhərin şərəfinə almışdır. Kraterin döşəməsi on milyonlarla il ərzində yerdəyişmiş qaya və çöküntü ilə örtülmüşdür; çox hissəsi Meksika körfəzinin altında gizlənir…

Əfsanəvi asteroidin zərbəsi həm də okeanı 143 km/saat sürətlə süpürən nəhəng sunami yaradıb. Kütləvi dalğalar dənizin dibində yaxşı qorunmuş izlər buraxdı və seysmik tədqiqatlar onları yaradan suyun Çişkülüb kraterindən uzaqlaşdığını təsdiqləyib.

Nəhayət, kataklizm turşu yağışı və qlobal yanğın fırtınası da daxil olmaqla çoxsaylı digər dağıdıcı təsirlər yaradıb. Amma bəlkə də bunlardan ən təhlükəlisi planeti sürətlə soyudan nəhəng toz buludları idi.

Günəş işığının qarşısını alır, bununla da bitkilərin fotosintezinin qarşısını alır və qida zəncirini çökdürür.

Bu "nüvə qışının" müddəti şübhəlidir, lakin elm adamları bunun planetdəki digər canlı növlərinin 75 faizi ilə birlikdə qeyri-quş dinozavrlarının da nəsli kəsilməsinə səbəb olduğuna inanmağa meyllidirlər.

Nazlı Almuradova