Dövlət idarəçiliyində rəqəmsal hökumət

23 İyun Azərbaycanda Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramı Günüdür

XXI əsrdə dövlətlərin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən əsas amillər sırasında insan kapitalı, innovasiya potensialı, rəqəmsal transformasiya və süni intellekt texnologiyalarından səmərəli istifadə xüsusi yer tutur. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələri dövlət idarəçiliyində “rəqəmsal dövlət”, “ağıllı hökumət”, “məlumat əsaslı idarəetmə” və “proaktiv dövlət” modellərinə keçid edirlər.

Azərbaycan da Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl islahatlar nəticəsində bu qlobal transformasiyanın fəal iştirakçısına çevrilib. Son illər dövlət idarəçiliyinin modernləşdirilməsi, şəffaflığın artırılması, vətəndaş məmnunluğunun yüksəldilməsi istiqamətində mühüm nəticələr əldə olunub. Bu gün “ASAN xidmət”, “myGov”, “ASAN İmza”, “SİMA” və “Hökumət Buludu” kimi rəqəmsal platformalar Azərbaycanın texnoloji inkişaf səviyyəsinin göstəriciləridir.

Dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin hüquqi əsaslarından biri Prezident İlham Əliyevin 19 mart 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının 2025-2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyası”dır. Strategiya süni intellekt texnologiyalarının dövlət idarəçiliyində tətbiqinin genişləndirilməsi, müasir infrastrukturun formalaşdırılması və yüksək ixtisaslı insan kapitalının inkişaf etdirilməsi kimi mühüm vəzifələri müəyyən edir.

Hazırda dövlət qulluqçusunun rolu da dəyişir. Müasir dövlət qulluqçusu artıq yalnız qanunvericiliyin icraçısı deyil, eyni zamanda, rəqəmsal texnologiyaları mənimsəyən, məlumatları təhlil edən, strateji düşünən və innovativ həllər tətbiq edən peşəkar idarəçidir.

Müstəqillik illərində həyata keçirilən islahatlar nəticəsində Azərbaycanda klassik bürokratik modeldən müasir rəqəmsal idarəetmə modelinə keçid təmin edilmişdir. Bu prosesin ən uğurlu nümunələrindən biri “ASAN xidmət” modelidir. Şəffaflıq, operativlik və vətəndaş məmnunluğu prinsipləri üzərində qurulan bu sistem artıq beynəlxalq səviyyədə tanınan Azərbaycan brendinə çevrilmişdir.

Dünyada rəqəmsal transformasiyanın növbəti mərhələsi süni intellekt texnologiyalarının dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası hesab olunur. Estoniya, Sinqapur və digər qabaqcıl ölkələr dövlət xidmətlərinin göstərilməsi, sosial siyasətin planlaşdırılması və məlumatların idarə olunmasında süni intellekt imkanlarından istifadə edirlər. Azərbaycan da bu istiqamətdə mühüm addımlar atır. Süni intellekt gələcəkdə dövlət qulluqçularına böyük həcmli məlumatların təhlili, risklərin qiymətləndirilməsi, vətəndaş müraciətlərinin emalı və qərarların hazırlanmasında mühüm dəstək verəcəkdir.

***

Azərbaycanın dövlət idarəçiliyində yeni mərhələdən danışarkən Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun rolunu xüsusi qeyd etmək lazımdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilər yalnız bərpa və yenidənqurma məkanı deyil, həm də innovativ idarəetmə texnologiyalarının tətbiq olunduğu inkişaf platformasıdır. “Ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları, rəqəmsal həllər, yaşıl enerji layihələri və müasir idarəetmə yanaşmaları bu ərazilərdə gələcəyin idarəçilik modelinin formalaşdırıldığını göstərir. Lakin bütün bu proseslərin uğuru, ilk növbədə, insan kapitalından asılıdır. Ən müasir texnologiyalar belə peşəkar kadrlar olmadan gözlənilən nəticəni verə bilməz. Buna görə dövlət idarəçiliyinin gələcəyi barədə danışarkən diqqət mərkəzinə bir sual çıxır: yeni dövrün dövlət qulluqçularını kim hazırlayır?

Bu sualın cavabı, ilk növbədə, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının fəaliyyətində öz əksini tapır. Dövlət qulluğu sisteminin inkişafı, peşəkar idarəçi kadrların hazırlanması və dövlət idarəçiliyi sahəsində elmi fikrin formalaşdırılması istiqamətində Akademiyanın fəaliyyəti ölkənin dövlətçilik tarixində xüsusi yer tutur. Xüsusi statusa malik olan Dövlət İdarəçilik Akademiyası öz fəaliyyətini “Bir addım öndə olmaq” prinsipi əsasında quraraq bu sahədə yaranan yeni tendensiyaları vaxtında müəyyənləşdirir və gələcəyin çağırışlarına uyğun kadr hazırlığı həyata keçirir.

Bu gün Akademiya rəqəmsal transformasiya, böyük verilənlər, innovativ idarəetmə və süni intellekt sahələrində ölkənin aparıcı elm və təhsil mərkəzlərindən biri kimi çıxış edir. Akademiyada fəaliyyət göstərən “İntellektual sistemlərin idarə olunması” kafedrası müasir texnologiyaların dövlət idarəçiliyində tətbiqi istiqamətində yüksəkixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasına və elmi tədqiqatların aparılmasına mühüm töhfə verir. Bu istiqamətdə keçirilən elmi-praktiki konfranslar, tədqiqat layihələri və təlim proqramları dövlət idarəçiliyinin gələcək inkişafına xidmət edən mühüm intellektual baza formalaşdırır.

2026-cı ildə Akademiyanın xarici tərəfdaş qurumlarla imzaladığı qarşılıqlı anlaşma memorandumları çərçivəsində Qazaxıstan və Özbəkistanın dövlət qulluqçuları üçün beynəlxalq təlim-təcrübə proqramları təşkil olunub və keçirilib. Proqram iştirakçıları Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi modeli, rəqəmsal transformasiya siyasəti, qanunvericilik fəaliyyətində rəqəmsallaşma, dövlət xidmətlərinin təşkili və innovativ idarəetmə mexanizmləri ilə yaxından tanış olublar.

Bir və iki həftəlik müddətə təşkil olunmuş təlim-təcrübə proqramlarında Qazaxıstan və Özbəkistandan olan dövlət qulluqçuları Akademiyanın peşəkar professor-müəllim heyətindən təlimlər almış, praktik təcrübə olaraq dövlət qurumlarında, o cümlədən Milli Məclisdə, ASAN İnnovasiya Mərkəzində, İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzində, Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzində keçirilən görüşlərdə iştirak edərək Azərbaycanın innovativ idarəçilik modelinin praktiki nəticələrini yerində öyrənmək imkanı qazanıblar.

Azərbaycan təcrübəsinə marağın daha bir göstəricisi qazaxıstanlı tədqiqatçı alimlərin burada elmi araşdırmalar aparmalarıdır. Onlar Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi, insan kapitalının inkişafı, rəqəmsal transformasiya və innovativ idarəetmə sahəsində əldə etdiyi nailiyyətləri öyrənir, bu istiqamətlər üzrə elmi tədqiqatlar həyata keçirirlər. Akademiyanın beynəlxalq nüfuzunun göstəricilərindən biri isə Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Partiya Məktəbi (Milli İdarəetmə Akademiyası) ilə əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulmasıdır. Dünyanın ən nüfuzlu idarəçilik və siyasi təhsil mərkəzlərindən hesab olunan bu qurum Çinin dövlət idarəçiliyi sisteminin və idarəçi elitasının formalaşdığı aparıcı akademik platformadır.

Bu gün Akademiya yalnız dövlət qulluqçuları hazırlayan ali təhsil müəssisəsi deyil, həm də Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşan müasir Azərbaycan dövlət idarəçiliyi modelinin elmi-nəzəri əsaslarını araşdıran, onu beynəlxalq akademik müstəvidə təbliğ edən və gələcəyin idarəçi elitasını yetişdirən nüfuzlu intellektual mərkəz kimi çıxış edir.

23 İyun Dövlət Qulluqçularının Peşə Baramı Günü münasibətilə əminliklə söyləmək olar ki, Azərbaycan dövlət qulluğu sistemi yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Rəqəmsal transformasiya, süni intellekt texnologiyaları və innovativ idarəetmə yanaşmaları dövlət idarəçiliyinin gələcəyini formalaşdırır. Bu gələcəyin əsas memarları isə yüksək peşəkarlığa, müasir biliklərə, strateji baxışa və güclü dövlətçilik təfəkkürünə malik Azərbaycan dövlət qulluqçularıdır. Məhz onların fəaliyyəti Azərbaycan dövlətçiliyinin davamlı inkişafının, milli maraqların etibarlı qorunmasının və ölkənin gələcək uğurlarının əsas təminatlarından biri olacaqdır.

Kəramət QƏNBƏROV,
Dövlət İdarəçilik Akademiyası dövlət qulluğu və kadr siyasəti kafedrasının müəllimi