“Dünya Bankı Azərbaycanda bank reallığını səhv ölçür” Əkrəm Həsənov

"Reallıqda Azərbaycanda bank hesabı olan vətəndaşların payı 56% yox, 90%-dən yuxarıdır”

Dünya Bankı 2025-cü ilin Global Findex hesabatını açıqlayıb. Hesabatın məqsədi ölkələr üzrə əhalinin maliyyə və rəqəmsal xidmətlərə çıxış səviyyəsini və bu xidmətlərdən istifadə davranışını ölçmək və müqayisə etməkdir. Hesabat 2024-cü ildə 141 ölkədə aparılmış sorğulara əsaslanır. Hər ölkə üzrə təxminən 1000 respondent iştirak edib. Azərbaycanda da müxtəlif ərazilərdə (Şərqi Zəngəzur və Naxçıvan əraziləri xaric) 1000 nəfər arasında üzbəüz sorğu aparılıb. 

Hesabata əsasən, Azərbaycanda rəyi soruşulanların 56%-i bank hesablarını olduğunu qeyd edib. Halbuki qonşu Gürcüstan və Ermənistanda analoji göstərici uyğun olaraq 79% və 71%-ə bərabərdir.

Sorğudan məlum olur ki, Azərbaycanda sorğu iştirakçılarının 17%-i vəsaitlərini banklarda saxlayır, 22%-i isə banklardan kredit götürür. Gürcüstanda respondentlərin 19%-i pulunu banklara etibar etdiyini, 24%-i banklardan borc aldığını bildirib. Ermənistanda bu göstərici müvafiq olaraq 11% və 23%-dir. 

Bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov isə "Sherg.az" a açıqlamasında Dünya Bankının 2025-ci il Global Findex hesabatında Azərbaycana dair açıqlanan göstəricilərlə razılaşmadığını bildirib. Onun fikrincə, bu cür məsələlərin rəy sorğuları əsasında ölçülməsi metodoloji baxımdan problemlidir və daha çox respondentlərin maliyyə savadlılığı səviyyəsini əks etdirir. Ə.Həsənov qeyd edib ki, Azərbaycanda yetkin əhalinin böyük əksəriyyətinin bank hesabı mövcuddur:

“Ən azı maaş kartı, pensiya və sosial ödənişlər üçün bank kartı olan vətəndaşların sayı çox yüksəkdir. Hətta rəsmi işləməyən şəxslər belə debet kartlardan istifadə edirlər ki, alış-veriş zamanı ƏDV-nin bir hissəsini geri ala bilsinlər. Bu isə faktiki olaraq bank hesabının mövcudluğunu göstərir”.

Ekspertin sözlərinə görə, əsas məsələ bank hesabının olub-olmaması yox, həmin hesabdan aktiv istifadə dərəcəsidir:“İnsanların bank kartından yalnız maaş və ya pensiya almaq üçün istifadə etməsi ilə onu gündəlik maliyyə əməliyyatlarında aktiv şəkildə işlətməsi tamam ayrı anlayışlardır. Lakin bu, bank hesabının mövcud olmadığı anlamına gəlmir”.

Ə. Həsənov hesab edir ki, sorğuda iştirak edənlərin bir qismi “bank hesabı” anlayışını düzgün başa düşməyib və bank kartını bank hesabından ayrı bir anlayış kimi qəbul edib: “Bir çox insanlar elə düşünə bilər ki, bank kartı bank hesabı sayılmır. Bu isə nəticələrin real vəziyyəti əks etdirməməsinə səbəb olur. Reallıqda Azərbaycanda bank hesabı olan vətəndaşların payı 56% yox, 90%-dən yuxarıdır”.

Ə.Həsənovun fikrincə, bu cür beynəlxalq hesabatlar oxunarkən yerli xüsusiyyətlər, maliyyə terminologiyasının əhali tərəfindən necə qavranılması və sorğuların izah mexanizmi mütləq nəzərə alınmalıdır.