Dünya iqtisadiyyatını 2027 ci ildə hansı risklər gözləyir?

Dünya iqtisadiyyatı 2026-cı ildə bir sıra geosiyasi və maliyyə çətinliklərinə baxmayaraq, artımını davam etdirir. Bununla belə, enerji bazarındakı gərginlik, istehsal xərclərinin yüksəlməsi və əsas mərkəzi bankların faiz siyasəti qlobal iqtisadi perspektivlərə təzyiq göstərir.

S&P Global Market Intelligence şirkətinin oktyabr ayında dərc etdiyi Qlobal İqtisadi Proqnoz hesabatında 2026-cı il üzrə dünya iqtisadiyyatının artım gözləntisi 2,6 faizə yüksəldilib. Qurumun qiymətləndirməsinə görə, son aylarda iqtisadi fəallığın gözləniləndən daha yaxşı olması və beynəlxalq ticarətin canlanması bu qərara təsir göstərib. Lakin 2027-ci il üçün bir sıra böyük iqtisadiyyatların artım proqnozları aşağı salınıb.

Beynəlxalq ticarətdə canlanma müşahidə olunur

Qlobal iqtisadiyyatda müsbət tendensiyalardan biri beynəlxalq ticarətin fəallaşmasıdır. S&P Global-ın məlumatına əsasən, 2026-cı ilin üçüncü rübünün həmin vaxtadək olan hissəsində dünya ticarətinin həcmi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 7 faizdən çox artıb.

Sentyabr ayında qlobal Satınalma Menecerləri İndeksinin (PMI) istehsal və xidmət sektorlarını əhatə edən göstəricisi də ardıcıl altıncı ay yüksəlib. Bu indeks iqtisadi fəallığın istiqamətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

ABŞ iqtisadiyyatı da artım baxımından diqqət çəkir. S&P Global-ın üçüncü rüb üzrə ilkin qiymətləndirməsi ölkənin ümumi daxili məhsulunun illikləşdirilmiş rüblük artım tempinin təxminən 4 faizə çata biləcəyini göstərib. Bununla belə, digər böyük iqtisadiyyatlarda vəziyyət eyni deyil və artımın davamlılığı ilə bağlı suallar qalır.

Enerji qiymətləri inflyasiya təzyiqini artırır

Qlobal iqtisadiyyat qarşısında duran əsas problemlərdən biri enerji daşıyıcılarının bahalaşmasıdır. S&P Global-ın oktyabr proqnozunda Brent markalı neftin 2026-cı ilin son rübündə orta qiymətinin bir barel üçün 100 dollardan bir qədər yüksək olacağı gözlənilir. Əvvəlki proqnozda bu göstərici 90 dollardan aşağı idi.

Enerji təchizatında yaranan fasilələr və Fars körfəzi regionunda davam edən gərginlik qiymət artımına təsir edən amillər sırasındadır. Neftin bahalaşması yalnız yanacaq xərclərini artırmır. O, daşınma, istehsal və kənd təsərrüfatı xərcləri vasitəsilə digər məhsulların qiymətlərinə də təsir edə bilər.

Ərzaq bazarında da risklər mövcuddur. Münaqişələrlə əlaqəli təchizat problemləri, gübrə istehsalı üçün vacib xammalın bahalaşması və əlverişsiz hava şəraiti ərzaq istehsalına əlavə təzyiq yarada bilər. Ərzaq məhsullarının istehlak xərclərində böyük paya malik olduğu inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün bu vəziyyət xüsusilə həssasdır.

Mərkəzi banklar faizləri artıra bilər

İnflyasiya təzyiqlərinin genişlənməsi əsas mərkəzi bankların pul siyasətinə də təsir göstərir. S&P Global-ın oktyabr hesabatında ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin, Avropa Mərkəzi Bankının və Yaponiya Bankının 2026-cı ilin sonunadək faiz dərəcələrini artırmasının mümkünlüyü qeyd olunur.

Faizlərin yüksəldilməsi inflyasiyanın cilovlanmasına kömək edə bilər. Lakin bu addım eyni zamanda kreditləri bahalaşdırır, biznesin investisiya imkanlarını məhdudlaşdırır və istehlak xərclərinin artımını zəiflədə bilər. Bundan əlavə, dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin yüksəlməsi ölkələrin borclanma xərclərini artırır. Büdcə kəsiri və dövlət borcu yüksək olan iqtisadiyyatlar üçün bu, əlavə maliyyə çətinlikləri yarada bilər.

2027-ci il üçün hansı risklər var?

S&P Global-ın qiymətləndirməsinə görə, 2027-ci ildə iqtisadi artıma mane ola biləcək əsas amillər enerji və digər xammal qiymətlərinin yüksəlməsi, inflyasiyanın gözləniləndən daha uzun müddət yüksək qalması və maliyyə şərtlərinin sərtləşməsidir.

Bununla yanaşı, dövlət borcları və büdcə kəsirləri ilə bağlı problemlər də diqqət mərkəzindədir. Böyük iqtisadiyyatlarda borclanma xərclərinin artması hökumətlərin sosial proqramlara, infrastruktura və iqtisadi inkişaf layihələrinə ayıra biləcəyi vəsaitə təsir göstərə bilər.

Beləliklə, 2026-cı ildə müşahidə olunan iqtisadi dayanıqlılıq gələcək illərdə eyni sürətin qorunacağına zəmanət vermir. Qlobal iqtisadiyyatın istiqaməti enerji təchizatının sabitliyindən, inflyasiyanın dinamikasından, mərkəzi bankların qərarlarından və geosiyasi vəziyyətdən asılı olacaq.

Dünya iqtisadiyyatı hazırda artım və risklərin eyni vaxtda mövcud olduğu mərhələdədir. Beynəlxalq ticarətin genişlənməsi müsbət siqnal sayılsa da, enerji və ərzaq qiymətlərinin bahalaşması, yüksək faizlər və dövlət borclarının artması iqtisadi inkişafın qarşısında ciddi maneələr yarada bilər.

Lalə Mehralı