Dünya rekord temperaturlarla üzləşir: daha da pisləşəcək

Qlobal temperatur rekord səviyyələrə yüksəldikcə, iqlim böhranının təsirləri getdikcə dağıdıcı xarakter alır. Milyonlarla insan ekstremal hava hadisələri, quraqlıq və səhralaşmaya görə evlərini tərk edir.

Bizimyol.info "trthaber"ə istinadən xəbər verir ki, 2015-ci ildə imzalanan Paris İqlim Sazişi qlobal istiləşməni 1,5 dərəcə Selsi ilə məhdudlaşdırmağı hədəfləyirdi.

Bununla belə, 2024-cü ilə qədər dünyanın orta temperaturu artıq Selsi üzrə 1,6 dərəcəyə çatıb. Alimlər bu artımın əsrin sonuna qədər 3,1 dərəcə Selsiyə çata biləcəyini proqnozlaşdırırlar.

Donald Tramp neft və qaz hasilatını artırmaq üçün qalıq yanacaq layihələrini dəstəkləyərkən ABŞ-ı ikinci dəfə Paris sazişindən çıxarır. Argentina prezidenti Xavyer Milei iqlim dəyişikliyini “sosialist yalanı” kimi təsvir edir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məlumatına görə, ölkələrin 95 faizi 2035-ci il üçün yeni iqlim hədəfləri müəyyən etmək üçün son tarixi qaçırıb.

ABŞ iqlim yardımını kəsir

ABŞ Bayden dövründə BMT-nin Yaşıl İqlim Fonduna 1 milyard dollar yardım verib. Lakin Tramp administrasiyası bu fond üçün 4 milyard dollarlıq öhdəliyindən geri çəkilib.

ABŞ yardımının kəsilməsi bütün dünyada ekoloji layihələrə mənfi təsir göstərir. Kolumbiyada Amazon tropik meşələrini qorumaq üçün 70 milyon dollarlıq layihə ləğv edildi, İndoneziyadakı Borneo Orangutan Mühafizə Fondu isə 50.000 dollarlıq dəstəyi itirdi. Keniya və İndoneziyada nəsli kəsilməkdə olan heyvanların qorunması layihələri də risk altındadır.

Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası (NOAA) ən azı 880 işçini ixtisar etməyi planlaşdıran böyük büdcə kəsirləri ilə üzləşib.

2024: İqlim fəlakətləri ilə dolu bir il

2024-cü ildə Qərbi Afrika və Cənubi Asiyada daşqınlar minlərlə insanın ölümünə səbəb olub. Cənubi Amerikada geniş miqyaslı quraqlıq yaşansa da, dünyada 41 gün ərzində təhlükəli dərəcədə isti hava qeydə alınıb.

Sudanda şagirdlər şiddətli istilər zamanı huşunu itirdikdən sonra məktəblər iki həftə bağlanıb. Amazon hövzəsi şiddətli quraqlıq səbəbindən rekord səviyyədə ən aşağı su səviyyəsini görüb.

BMT-nin məlumatına görə, 2023-cü ildən bəri Afrikada 159 ekstremal hava hadisəsi baş verib və nəticədə 28 mindən çox insan ölüb.

İqlim miqrantları artmaqdadır

2023-cü ildə 26,4 milyon insan təbii fəlakətlər səbəbindən evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Bu rəqəm müharibə və zorakılıq nəticəsində didərgin düşmüş insanların sayından çoxdur. Təbii fəlakətlər səbəbindən miqrasiya edənlərin əksəriyyəti Afrikanın cənub-şərqində və Şərqi Asiya Sakit okean regionlarında cəmləşib.

Ardıcıl quraqlıq və daşqınlar səbəbindən 2023-cü ildə Somalidə 2 milyondan çox insan didərgin düşüb. Eynilə, Keniya və Efiopiyada 1,2 milyon insan miqrasiya etməyə məcbur olub.

Planetin gələcəyi necə olacaq?

Hətta 2025-ci ilin ilk aylarında şiddətli iqlim hadisələri yüz milyardlarla dollar ziyana səbəb olub. Kaliforniyadakı meşə yanğınları iqlim dəyişikliyini tədqiq edən mütəxəssislər tərəfindən “gedərək daha tez-tez baş verən və şiddətli fəlakət” kimi təsvir edilib.

2050-ci il proqnozlarına görə, Braziliyanın şərqində yağıntılar 287 millimetr azalacaq, Qrenlandiyada isə 369 millimetr artacaq.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı vurğulayır ki, ölkələr 2050-ci ilə qədər xalis sıfır karbon emissiyası hədəflərinə nail olmaq üçün çox daha sürətli hərəkət etməlidirlər. Ekspertlərin fikrincə, yüksək emissiya edən G20 ölkələri istixana qazı emissiyalarının azaldılmasında liderliyi öz üzərinə götürməlidir. Əks halda, iqlim böhranının nəticələri daha da dağıdıcı ola bilər.

Qadir, Bizimyol.info