Dünyada dəm qazından zəhərlənməyə qarşı ilk antidot yaradılıb

Merilend Universitetinin Tibb fakültəsinin alimləri karbonmonoksit zəhərlənməsinin effektiv və təhlükəsiz antidotu ola biləcək yeni protein preparatı yaradıblar.
Oxuməni.az xəbər verir ki, elmi araşdırma “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) jurnalında dərc olunub.
Qaz yanacağın yanması zamanı buraxılır və qapalı yerlərdə təhlükəlidir - məsələn, qarajda qaz avadanlıqlarının, benzin generatorlarının və ya avtomobillərin nasaz ventilyasiyası olduqda. Hal-hazırda müalicə üçün oksigen terapiyası istifadə olunur, lakin ondan sonra da sağ qalanların demək olar ki, yarısı ürək və beyinə uzunmüddətli ziyan vurur.
RcoM-HBD-CCC adlanan yeni dərman "süngər" rolunu oynayır, qandan dəm qazını tez bir zamanda təmizləyir. O, təbii RcoM molekuluna – “Paraburkholderia xenovorans” bakteriyasının dəm qazının minimal konsentrasiyalarını aşkar etmək üçün istifadə etdiyi bir proteinə əsaslanır. Alimlər onu elə modifikasiya ediblər ki, o, oksigen və bədəndəki digər vacib molekullara müdaxilə etmədən karbonmonoksidi xüsusi olaraq bağlayır.
Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə RcoM-HBD-CCC qırmızı qan hüceyrələrindən karbonmonoksiti tez bir zamanda çıxardı və sidiklə xaric olundu. Eyni zamanda, qan təzyiqinə faktiki olaraq heç bir təsir göstərməmişdir ki, bu da onu kəskin artıma səbəb ola biləcək digər protein antidotlarından fərqləndirir.
"Bu, təcili yardım otağında və ya hətta qəza yerində idarə oluna bilən sürətli venadaxili agent olmaq potensialına malikdir," - əsərin müəlliflərindən biri Mark Qladvin deyib.
Təsir mexanizmi, karbonmonoksitin hemoglobinə oksigendən yüzlərlə dəfə daha güclü bağlanması, onu yerindən çıxarması və toxumaları həyati qaza çıxışdan məhrum etməsi ilə bağlıdır. Yeni dərman karbon monoksit molekullarını kəsərək, hemoglobini azad edir və yenidən oksigeni daşımağa imkan verir.
Müəlliflər hesab edirlər ki, gələcəkdə RcoM-HBD-CCC təkcə dəm qazı ilə zəhərlənmələrə qarşı deyil, həm də ağır anemiyanın, qan itkisinin müalicəsində və ya transplantasiyadan əvvəl orqanların qorunmasında komponent kimi istifadə oluna bilər. Bununla belə, insanlar üçün optimal dozanı və təhlükəsizliyi müəyyən etmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.
Almaz Həsənli