Əbu Dabi formatı: Görüş üçün niyə bu şəhər seçildi? Vacib CAVAB

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasındakı Əbu-Dabi görüşü dünya gündəmini zəbt edib. Əsas sual budur ki, niyə bu görüş Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) paytaxtında reallaşdı. Adətən münaqişə tərəfləri danışıqlar üçün Avropanın tərəfsiz ölkələrinin şəhərlərini seçir. Məsələn, belə məkanlardan ən uyğunu İsveçrənin Cenevrə şəhəri sayılır. Cenevrə neytrallığı və diplomatik ənənələri ilə seçilən, bu sahədə dünya tarixində özünəməxsus yer tutmuş bir şəhərdir.

Lakin son illərdə alternativ məkanların sayı artıb. Ermənistan və Azərbaycan liderləri, eləcə də xarici işlər nazirlərinin görüşləri müxtəlif şəhər və platformalarda gerçəkləşib. Məsələn, bir sıra görüşlər Moskva və Soçidə keçirilib, burada vasitəçi qismində Rusiya Prezidenti Vladimir Putin iştirak edib. Bir neçə dəfə Əliyev–Paşinyan görüşləri Avropa İttifaqı Şurası Prezidentinin moderatorluğu ilə Brüsseldə təşkil olunub. Ötən il bu formatdakı görüşlərdən biri Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərində reallaşıb. Xarici işlər nazirlərinin görüşləri isə Vaşinqtonda və Almatıda baş tutub.

Sonuncu görüşün Yaxın Şərqin iqtisadi və logistik baxımdan ən inkişaf etmiş ölkələrindən birinin paytaxtında keçirilməsi neytral mövqe ilə əsaslandırılır. Bu addım, eyni zamanda, Qərbin neytral şəhərlərinə alternativ yaratmaq təşəbbüsü kimi də dəyərləndirilə bilər.

Analitiklər hesab edir ki, görüşün BƏƏ-nin paytaxtında təşkili regionda və qlobal diplomatiyada mühüm simvolik məna daşıyır. Əbu-Dabi təkcə Yaxın Şərqin iqtisadi və texnoloji baxımdan inkişaf etmiş şəhərlərindən biri deyil, həm də son illərdə beynəlxalq diplomatik təşəbbüslərin mərkəzinə çevrilməkdədir.

BƏƏ-nin neytral və balanslı xarici siyasəti, müxtəlif regionlar arasında körpü rolu oynamaq istəyi bu ölkəni vasitəçilik təşəbbüsləri üçün cəlbedici edir. Əbu-Dabidə keçirilən görüş, bu kontekstdə, Qərbin ənənəvi diplomatik məkanlarına – Cenevrə, Brüssel və Vaşinqtona – alternativ olaraq Yaxın Şərqin yüksələn diplomatik platforması kimi təqdim olunur.

Bundan əlavə, Əbu-Dabinin tərəf tutmayan, lakin iqtisadi və diplomatik baxımdan güclü bir mərkəz olması bu kimi həssas danışıqlar üçün uyğun, etibarlı bir mühit formalaşdırır.

Nəticə etibarilə, görüşün Əbu-Dabidə keçirilməsi sadəcə coğrafi məkan dəyişikliyi deyil, həm də beynəlxalq vasitəçilik arxitekturasında yeni güc mərkəzlərinin formalaşması baxımından əhəmiyyətli addım hesab oluna bilər.

Görüşün Əbu-Dabidə baş tutması hansı geosiyasi və diplomatik məqsədlərə xidmət edir? Məkan seçimi Qərbin vasitəçilik roluna hansı mesajları ehtiva edə bilər?

Globalinfo.az-a danışan fəlsəfə doktoru, siyasi şərhçi Faiq Ələkbərli bildirib ki, iki ölkə liderinin görüşü üçün Əbu-Dabi şəhərinin seçilməsi təsadüfi deyil:

Faiq Ələkbərli

“Bu, əsasən, digər dövlətlərin iştirakı olmadan, birbaşa Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərinin iştirakı ilə danışıqların aparılması ilə bağlıdır. Əvvəlki Moskva, Soçi, Brüssel və digər şəhərlərdə keçirilən görüşlər, adətən, Rusiya, Aİ və digər beynəlxalq aktorların vasitəçiliyi ilə baş tuturdu. Lakin Əbu-Dabi görüşündə heç bir vasitəçi iştirak etmədi. Əliyev və Paşinyan nümayəndə heyətləri ilə birlikdə, birbaşa danışıqlar apardılar.

Bu, onu göstərir ki, Azərbaycan və Ermənistan münaqişənin həllində vasitəçi olmadan irəliləmək niyyətindədir. Əslində, bu yanaşma daha səmərəli və məqsədyönlüdür. Digər tərəfdən, hər iki liderin Rusiya, Fransa və Avropa İttifaqı kimi qüvvələrin vasitəçiliyi olmadan bir araya gəlməsi sülh sazişinin imzalanmasını sürətləndirə bilər. Hazırda tərəflər bu prosesə bir qədər yaxınlaşıblar. Ermənistan tərəfi artıq konstitusiyada dəyişikliklərin ediləcəyi ilə bağlı ilkin siqnal verib”.

Siyasi şərhçi qeyd edib ki, bu kontekstdə, Əbu-Dabi görüşü hər iki tərəfin problemi qarşılıqlı şəkildə və birdəfəlik həll etmək niyyətində olduğunu göstərir:

“Belə bir yanaşma üçün Əbu-Dabi ən uyğun və neytral seçim idi. Sülh sazişinin əldə olunması prosesi qərəzsiz şəkildə və xarici təsirlərdən kənar aparılmalıdır. Xüsusilə Ermənistan üçün bu görüş mühüm əhəmiyyət daşıyır, çünki gələcəkdə Rusiya və Fransanın təsiri olmadan münasibətlərin normallaşdırılmasına, davamlı sülhün təmininə zəmin yarada bilər”.