Efiopiyadakı yol qəzasından nəticə çıxarmaq lazımdırmı? FOTO

Efiopiyanın cənubundakı Sidama ştatında bazar günü baş verən yol qəzası 66 nəfərin həyatına son qoydu. Qəzanın təfərrüatları barədə məlumat  hələ ki, yoxdur. 

Bu xəbəri Azərbaycan saytları da qısa şəkildə, adi hadisə kimi yaydı. Lakin, avtosfer.az saytı olaraq biz məsələyə fərqli prizmadan yanaşmağa məcburuq. Nə üçün avtomobil qəzasında ölənlərin sayı təyyarə qəzasındakı qədər olmalıdır?

Avtomobil qəzalarında kütləvi ölüm hallarının baş verməsi ilk növbədə infrastrukturla bağlıdır. Efiopiya inkişaf etməkdə olan Afrika ölkəsidir. Ölkə “qara qitədə” ən böyük mülki hava donanmasına malikdir. Şəxsən mənim Əddis-Əbəbə hava limanında ilk təəssüratım bu oldu ki, buradakı təyyarələri saymaqla qurtarmaq mümkün deyil. Bu aeroport intensivliyinə görə İstanbul və ya Parisdən geri qalmır. Xidmət səviyyəsi də kifayət qədər yüksəkdir.

Ölkədə baş verən inkişafın nəticəsi olaraq avtomobilləşmə prosesi sürətlənir. Lakin mövcud yol infrastrukturu bu artımla tərs mütənasibdir. Yolların vəziyyəti ürəkaçan deyil, yol nişanları azdır.
2024-cü ilin yanvarında Efiopiya hökuməti dünyada bənzəri olmayan qərar qəbul edib. Ölkəyə daxiliyanma mühərrikli avtomobillərin gətirilməsi qadağan edilib. Hökumət burada məqsədin ekologiyanı qorumaq olduğunu bildirsə də, əsas səbəb ölkədən valyuta axınının qarşısını almaqdır. Ölkə hər il idxal yanacağa yüz milyonlarla dollar xərcləyir. 

Qərarın müsbət tərəfi bu oldu ki, Avropa, Koreya və ABŞ-da istismardan çıxarılmış avtomobillərin ekspansiyası dayandı. Lakin problem həll olunmadı. Bazarda tələb çox olduğu üçün əhali köhnə avtomobillərdən uzaqlaşa bilmir. Bu gün paytaxt Əddis-Əbəbənin istənilən ticarət mərkəzinin qarşısında 80-ci illərdə istehsal olunmuş “Lada”lara (əsasən VAZ-21011) rast gələ bilərsiniz. Ölkədə ümumilikdə avtomobillərin istismar müddəti artır, park sürətlə köhnəlir.
Məsələ burasındadır ki, elektromobillərin gətirilməsi ilə problem həll olunmayıb. Ölkədə doldurma infrastrukturu yoxdur, hamı elektromobili ev şəbəkəsinə qoşur. Lakin şəbəkə parametrləri düz deyil: gərginlik, tezlik və güc aşağıdır, doldurulma çox böyük vaxt aparır. Saatlarla davam edən cərəyan kəsilməsi də öz yerində. 

Bu qəza bir daha avtomobillərin yeni, yolların isə yaxşı vəziyyətdə olmasının həyati vacib əhəmiyyət daşıdığını göstərir. Obyektivlik naminə deyək ki, Azərbaycanda son 20 ildə yol infrastrukturu ilə bağlı çox ciddi işlər görülüb. Eyni sözü çəkinmədən hava və dəmir yolu nəqliyyatı barədə də demək mümkündür. Lakin, avtomobil parkının yenilənməsi ciddi şəkildə ləngiyir. Bunu rayonlarda xüsusilə daha əyani görmək mümkündür. 
Efiopiya və Azərbaycanda bir ortaq məsələ də yol hərəkəti iştirakçılarının qaydalara etinasızlığıdır. Ən ciddi qayda pozuntuları yüksək sürət, sərxoş vəziyyətdə idarəetmə və elementar normalara əməl edilməməsidir. Hər il Efiopiya yollarında 5 minədək insan həyatını itirir.

Əksər illərdə bu ölkə yol qəzalarında ölüm və xəsarət sayına görə Afrika və dünyada antirekordu yeniləyir. 
Azərbaycanda da təəssüf ki, yol hərəkəti iştirakçılarının etinasızlığına, sürücülərin ciddi riskə getməsinə, piyadaların isə özlərini təhlükəyə atmasına təəssüf ki, hələ də rast gəlinir.

Vüqar Yaşaroğlu