Elçin Şamilli: Ümumtürk mədəniyyətinin vizual dilində əsərlər yaradılmalıdır

Bakı, 1 aprel, AZƏRTAC

AZƏRTAC müasir incəsənətlə bağlı materiallar silsiləsini davam etdirir. Müsahibimiz sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, rəssam Elçin Şamilli türk ölkələrində müasir incəsənətin xüsusiyyətləri barədə mülahizələrini bölüşür və onun beynəlxalq səviyyədə tanıdılması üçün nələrin lazım olduğu barədə fikirlərini təqdim edir.

Rəssam qeyd edib: “Əvvəllər SSRİ-nin tərkibində olmuş türk ölkələri müstəqillik qazandıqdan sonra uzun müddət sovet incəsənət formatını davam etdirib. Bu, Azərbaycanda həm rəsmi variantda (Tahir Salahovun xətti), həm də “underqraund”la (Cavad Mircavadovun mifologiyası və Mir-Nadir Zeynalovun abstraksiyası ilə) özünü göstərdi. Eyni zamanda, 1990-cı illərdə türk ölkələrindən olan bəzi sənətçilər müasir incəsənəti (1960-cı illərin sonlarından 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər yaradılan incəsənət - red.) araşdırmağa başladılar. Bu, həm fərdi qaydada, həm də Azərbaycanda “Təsdiq” və “Labirint” kimi yaradıcı qrupların formalaşması yolu ilə baş verdi. Bədii təcrübənin spesifikliyinə gəldikdə, məsələn, Qazaxıstandan olan Almagül Menlibayeva mifləri və şamanizmi müasir vizual dil vasitəsilə yenidən şərh edən videoart və foto layihələri yaradır. Azərbaycan müasir incəsənətinin xarakterik xüsusiyyətlərinə gəlincə isə, bu, qlobal bədii sistemdən texnologiyaların və formaların mənimsənilməsini ortaya qoyur. Həmin xüsusiyyət Azərbaycanın mövzuları, mədəni kodları və semantikası vasitəsilə həyata keçirilməsi cəhdlərinə aiddir. Məsələn, Çingiz Babayevin instalyasiyalarında və xalçalarında, Orxan Hüseynovun videoartında olduğu kimi”.

Onun sözlərinə görə, türk ölkələrində müasir incəsənət iki əsas istiqamətdə inkişaf edir.

“Əvvəla, gender bərabərliyi, ictimai transformasiya, hakim gücə tənqidi baxış, insan və təbiət arasında qarşılıqlı əlaqə, ekoloji fəlakətlər, internetin, sosial medianın və süni intellektin təsiri, eləcə də qlobal əhəmiyyətli spesifik yerli məsələlərdə qlobal proseslərə inteqrasiya səyləri göstərilir. İkinci istiqamət müasir texnoloji dünyada, ən son texnoloji tərəqqi və qlobal çağırışlar dilində mədəni, dini və milli kimliyin axtarışıdır. Burada Azərbaycan və Qazaxıstanın oxşar maraqları xüsusilə nəzərə çarpır”, - deyə sənətşünas vurğulayıb.

E. Şamillinin sözlərinə görə, türkdilli ölkələrin incəsənəti müasir səviyyədə öz vizual dili olmadan qlobal dünya üçün maraqlı olmayacaq. “Türk ölkələrinin vizual dili minilliklərin mədəni təcrübəsinə əsaslanır. Söhbət müasir əsərlərdə keçmişin vizual formalarından sözün əsl mənasında istifadə etməkdən getmir. Söhbət keçmişin canlı enerjisini gələcəyə necə ötürməkdən, xalçaların və ümumiyyətlə ornamental sənətin həndəsi və mücərrəd formalarının ənənəvi dilinin struktur və kompozisiya məntiqini müasir formaların dilinə necə tərcümə etməkdən gedir. Kimyaçı Xudu Məmmədovun ideyalarına əsaslanan alim və memar Siyavuş Dadaş müasir formatda variasiya nümunələri ilə türk mədəniyyətinin vizual kodu üçün bir konsepsiya hazırladı. Bu gün bir kod, bir konsepsiya və praktik təcrübə var. Bu nəzəri və texnoloji irs bütün türk xalqlarına məxsusdur. Təkcə ümumtürk mədəniyyətinin vizual dilində müasir məsələlər və mövzularda əsərlər yaratmaq qalır. Bu, rəsm, heykəltaraşlıq və qrafikadan tutmuş instalyasiyalara və video sənətə qədər bütün vizual sənət formalarına aiddir. Qlobal incəsənət sistemində ideya və formaların mübarizəsi kontekstində rəqabətədavamlı olacaq şey məhz budur”, - deyə həmsöhbətimiz fikirlərini yekunlaşdırıb.

Müəllif: Anara Axundova