Elektrikli avtobusların uzaqdan söndürülməsi riskinə görə araşdırma başladıldı FOTO

Böyük Britaniyada istismar edilən yüzlərlə Çin istehsalı olan elektrik avtobusunun internetə qoşulu sistemlər vasitəsilə uzaqdan söndürülə biləcəyi ehtimalı ölkədə infrastruktur təhlükəsizliyi və xarici texnologiyalardan asılılıqla bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib.

Avtosfer.az xəbər veerir ki, Britaniya təhlükəsizlik qurumları tərəfindən aparılan texniki araşdırmalar zamanı müəyyən edilib ki, Çində yerləşən “Yutong” şirkətinin istehsal etdiyi elektrik avtobusları proqram təminatı yeniləmələri üçün daxili SIM kartlar vasitəsilə internetə qoşulur. Bu isə nəzəri baxımdan nəqliyyat vasitələrinə uzaqdan müdaxilə imkanının mövcud ola biləcəyi ehtimalını yaradır.

Böyük Britaniya Nəqliyyat Departamenti (DFT) və Milli Kiber Təhlükəsizlik Mərkəzi (NCSC) bildirir ki, bu cür uzaqdan müdaxilə texniki baxımdan mümkündür. Lakin qurumlar indiyədək avtobusların uzaqdan söndürülməsi və ya bu istiqamətdə hər hansı təxribat faktına rast gəlinmədiyini xüsusi vurğulayırlar.

Məlumata görə, Böyük Britaniyada təxminən 700 “Yutong” elektrik avtobusu aktiv şəkildə istifadə olunur. Ölkənin iri ictimai nəqliyyat operatorları olan “Stagecoach” və “First Bus” şirkətlərinin hər birinin parkında 200-dən çox “Yutong” avtobusunun olduğu bildirilir.

Məsələ ilk dəfə ötən ilin noyabr ayında Norveçdə gündəmə gəlib. Həmin vaxt “Yutong” elektrik avtobuslarında mümkün “uzaqdan bağlanma” riski ilə bağlı müzakirələr aparılsa da, Böyük Britaniya hökuməti konkret təhlükə sübutu olmadığı üçün bu nəqliyyat vasitələrinin istifadəsinə və satışına qadağa qoymağı planlaşdırmır.

İstintaqa yaxın mənbələr qeyd ediblər ki, hazırkı mərhələdə təhlükəsizlik qurumları ciddi risk görmür və “öldürmə açarı” kimi tanınan uzaqdan söndürmə mexanizminin istifadə edildiyinə dair heç bir dəlil yoxdur. Bununla belə, məsələ Çinin Böyük Britaniyanın kritik infrastrukturuna mümkün təsiri fonunda siyasi müzakirələri daha da dərinləşdirir.

“The Telegraph” nəşrinə danışan mənbələrin məlumatına görə, Böyük Britaniyada istifadə edilən “Yutong” avtobuslarının əksəriyyəti proqram təminatı yeniləmələrini simsiz hava yolu ilə deyil, fiziki kabel bağlantısı vasitəsilə, əl ilə alır. Norveçdən fərqli olaraq, hazırda Böyük Britaniyada bu avtobuslarla bağlı hər hansı təhlükəsizlik xəbərdarlıq etiketinin tətbiqi nəzərdə tutulmur.

NCSC isə Danimarka və Avstraliya daxil olmaqla digər ölkələrdə aparılan “Yutong” araşdırmalarını yaxından izlədiyini açıqlayıb. Bu arada Norveçin Oslo şəhərində ictimai nəqliyyata cavabdeh olan Ruter qurumu avtobuslara “firewall” əlavə olunması kimi yeni kibertəhlükəsizlik tələbləri tətbiq edib.

Çinin Zengzou şəhərində yerləşən və dünyanın ən böyük elektrik avtobusu ixracatçılarından biri olan “Yutong” şirkəti isə iddialara cavab olaraq bildirib ki, nəqliyyat vasitələrinin uzaqdan idarə olunması mümkün deyil. Şirkət xüsusilə vurğulayıb ki, internetə qoşulan proqram təminatı əyləc və sükan kimi əsas idarəetmə sistemləri ilə əlaqəli deyil.

Eltac Zülfüqaroğlu