Elektromobildə uzun müddət yol gedənlərdə niyə ürəkbulanma yaranır? Ekspertlər AÇIQLADI

Elektrikli avtomobillər səssiz və vibrasiyasız işləməsi ilə seçilsələr də, bəzi sərnişinlərdə ürəkbulanma və başgicəllənmə kimi narahatlıqlar yarada bilirlər. Mütəxəssislər bu problemin əsas səbəbini elektrikli avtomobillərin daxili yanma mühərrikli avtomobillərdən fərqli olaraq demək olar ki, səssiz və vibrasiyasız işləməsi ilə izah edirlər.

Belə ki, beyin hərəkəti yalnız vizual olaraq deyil, həm də mühərrikin səsi və titrəmələri vasitəsilə qəbul edir. Elektrikli avtomobillərdə isə bu əlavə siqnallar demək olar ki, yoxdur və nəticədə sərnişinlərdə sensor dissonans yaranaraq narahatlıq, ürəkbulanma və başgicəllənmə müşahidə olunur.

Avtosfer.az xəbər verir ki, elektromobillərin insanların səhhətinə yan təsirləri ilə bağlı bir çox ölkələrdə faktlar qeydə alınıb. Məsələn, Çində həkimə müraciət edənlər saç tökülməsindən şikayət ediblər. Lakin araşdırmalarda insanlardakı kütlvi saç tökülməsinin səbəbi müəyyənləşməyib. Daha sonra saçı tökülən insanlarla söhbət zamanı onlara həyatlarında ən son dəyişikliyin nə olduğu soruşub. Cavabıbnda isə həmin şəxslər yeni elektromobil aldıqlarını bildiriblər. Bundan sonra Çin həkimləri həmin şəxslərin elektromobil sürücüsü olduğunu və uzun müddət elektromaqnit dalğalarına məruz qaldığını müəyyənləşdirib.

Bənzər hallar digər inkişaf etmiş ölkələrdə də yaşanıb. Bəs, elektrikli avtomobillərin sərnişinlər üçün potensial zərərləri nələrdir?

Mövzu ilə bağlı tibbi ekspert Adil Qeybulla Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, ümumiyyətlə, bu elektrik avadanlıqları, məişət texnikası və s. insan üçün yaratdığı əsas problem elektromaqnit sahəsi ola bilər:

“Əslində, elektromaqnit dalğalarının müəyyən səviyyədə müalicəvi effekti də var, orqanizmə müəyyən intervallarda müsbət təsir göstərir. Amma bunun həddindən artıq və uzunmüddətli təsirləri zamanı orqanizmin ritmi pozula bilər.

Elektrik avtomobilləri ilə bağlı birmənalı fikir demək çətindir. Çünki onların istifadəsi hələlik bu cür qəti nəticəyə gəlməyə imkan vermir. Düzdür, bu mövzuda iradlar var. Bizdə, bilirsiniz, şayiələr tez yayılır. Sürücülər bütün gün avtomobildə olurlar və bəziləri orqanizmdə yaranan hər hansı problemi buna bağlaya bilirlər. Mən də bunu sürücülərdən eşidirəm, özüm də təhlil edirəm.

Amma ümumilikdə bizim məişətimiz dəyişir. Siz heç mobil telefonu demirsiniz. Mobil rabitədə olan şüalanma əslində ən təhlükəlilərindən hesab olunur. Amma bu gün uşaqlar da ondan istifadə edir. Körpə, anadan olan uşağın da əlinə mobil telefon verirlər ki, baxsın, yaxınına qoyurlar, nəsə göstərirlər. Yəni ümumilikdə həyat tərzimiz dəyişib.

Təbii ki, insan növ kimi də dəyişir və buna uyğunlaşır. Bu gün həm rəqəmsal rabitənin, həm də ümumilikdə elm və texnikanın inkişafı ilə bağlı bir çox məsələlər var ki, onların sağlamlığa təsiri hələ də müzakirə mövzusudur. Məsələn, mobil telefonlardan artıq 30 ildən çoxdur istifadə edirik. Amma bununla bağlı dünyanın aparıcı xəstəliklərə nəzarət və profilaktika mərkəzlərinin ortaq, qəti bir rəyi hələ də yoxdur”.

Tibbi ekspert əlavə edib ki, müxtəlif fikirlər səsləndirilir, amma konkret nəticə yoxdur:

“Bu baxımdan, düşünürəm ki, bu şübhələr tam əsasız deyil, amma onlara kor-koranə inanmaq da düzgün olmaz. İnsanın uyğunlaşma imkanları var və hazırda mövcud olan bu imkanlardan insan imtina edə bilmir. Təəssüf ki, köhnə həyat tərzinə qayıtmaq da mümkün deyil. Əvvəlki rejimə, sistemə məcbur etsələr belə, demək olar ki, geri dönüş olmaz.

Biz artıq bu yolla getməliyik. Amma bir məsələ var ki, bu mövzu ilə bağlı nüfuzlu elmi mərkəzlərin açıqlamaları, ciddi tədqiqatlar və sübutlar ortaya qoyması çox vacibdir. Əks halda, deyilənlər şayiə səviyyəsində qalacaq”.

Avtomobil mütəxəssisi Elçin Abbasovun fikrincə isə, bəzən insanlarda belə bir fikir formalaşır ki, elektromobillərdə radiasiya var:

“Amma radiasiya yalnız o halda olur ki, avtomobildə hansısa radioaktiv element mövcud olsun. Əgər heç bir radioaktiv element yoxdursa, burada radioaktiv şüalanmadan danışmaq düzgün deyil.

Bəs elektromobillərdə nə var? Elektromobillərdə elektromaqnit dalğalarının intensivliyi və maqnit sahəsi ola bilər. Çünki mühərrikin hərəkətə gəlməsi məhz maqnit sahəsinin intensivliyinin artması hesabına baş verir. Lakin mən özüm bu sahədə ölçmələr aparmışam və həmin ölçmələr göstərir ki, insan orqanizminə zərər verəcək səviyyədə hər hansı dəyişiklik müşahidə olunmur.

Nəzərə alsaq ki, digər avtomobillərdə də elektrik cərəyanı ilə işləyən qurğular mövcuddur, orada da maqnit sahəsinin intensivliyində dəyişikliklər olur. Məsələn, ksenon lampalarda yüksək gərginlik var, alışma sistemində, alışma şamlarında da yüksək gərginlik mövcuddur və bütün bunlar müəyyən elektromaqnit şüalanması yaradır.
Müqayisəli şəkildə baxdıqda, elektromobillərdə bu göstəricilər daha aşağıdır. Son araşdırmalar da göstərir ki, elektromobillərin elektriklə işləməsi nəticəsində insan orqanizminə hər hansı bir zərər dəymir”.

Bərpa olunan enerji, enerji bazarı və yaşıl enerji həlləri üzrə mütəxəssis Toğrul Əzizin sözlərinə görə, elektromobillərin istifadəsi zamanı yaranan şüalanma insan sağlamlığı üçün təhlükə hesab edilmir:

“Elektromobillərdə mövcud olan elektromaqnit sahələri qeyri-ionlaşdırıcı şüalanma kateqoriyasına daxildir. Bu tip şüalanma rentgen və ya radioaktiv şüalarla eyni səviyyədə deyil və insan orqanizminə hüceyrə səviyyəsində zərər verəcək gücə malik deyil.

Beynəlxalq təşkilatların — xüsusilə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (WHO) və Avropa Birliyinin müvafiq qurumlarının apardığı araşdırmalar göstərir ki, elektromobillərdə ölçülən elektromaqnit sahələrinin səviyyəsi mövcud təhlükəsizlik normalarından xeyli aşağıdır. Batareyalar və yüksək gərginlikli elektrik xətləri avtomobilin konstruksiyası daxilində izolyasiya olunur və metal qoruyucu qatlarla əhatə edilir.

Müqayisə üçün qeyd etmək olar ki, elektromobildə yaranan elektromaqnit sahəsinin səviyyəsi gündəlik istifadə etdiyimiz bir çox məişət cihazlarından — mobil telefonlar, Wi-Fi routerlər, mikrodalğalı sobalar və hətta saçqurutma cihazlarından belə aşağıdır. Bu baxımdan elektromobillə uzun müddət təmasda olmaq əlavə risk yaratmır.

Eyni zamanda qeyd edilməlidir ki, elektromobillər daxili yanma mühərrikli avtomobillərlə müqayisədə qaz buraxmır. Bu isə xüsusilə şəhər mühitində hava keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və tənəffüs sistemi ilə bağlı risklərin azalmasına səbəb olur. Bir çox tədqiqatlar göstərir ki, sağlamlıq baxımından real təhlükə elektromaqnit sahələrindən deyil, məhz ənənəvi avtomobillərin yaratdığı hava çirkliliyindən qaynaqlanır.

Nəticə etibarilə, mövcud elmi araşdırmalar elektromobillərin yaratdığı şüalanmanın insan sağlamlığına mənfi təsir göstərdiyini təsdiqləmir. Bu mövzuda yayılan qorxular daha çox elmi əsaslara deyil, yanlış məlumatlara və miflərə söykənir. Elektromobillər hazırda bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə geniş istifadə olunur və onların sağlamlıq üçün təhlükəli olması ilə bağlı etibarlı faktlar mövcud deyil”.

Həkim-terapevt Nəbi Absalamovun fikrincə, elektromobillər güclü elektromaqnit dalğaları yayaraq insanlarda baş ağrısı, baş gicələnmə və mədə bulantısı yarada bilər:

“Lakin bu, onların mədə-bağırsağa birbaşa zərər verdiyi demək deyil. Elektromobillərin mədə-bağırsağa birbaşa zərəri ilə bağlı təsdiqlənmiş heç bir məlumat yoxdur. Sadəcə olaraq, bəzi insanlar elektromobil dalğalarına qarşı həssasdır və bunun nəticəsində baş gicələnmə, mədə bulantısı kimi diskomfort əlamətləri yaşaya bilirlər”.

Qeyd: Material Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) maliyyə dəstəyi ilə “gender, ailə və demoqrafiya məsələlərinin işıqlandırılması” istiqaməti üzrə hazırlanıb.

Müəllif: Eltac Zülfüqaroğlu