Elektronlaşmayan tərcümə xidməti paytaxtda tıxacı artırır

Bir neçə gün əvvəl nəqliyyat sahəsi üzrə ekspert Rauf Ağamirzəyev tıxac problemi ilə bağlı maraqlı mövqe ortaya qoymuşdu. Rauf müəllim haqlı olaraq qeyd edirdi ki, bəzi xidmətlər tam elektronlaşsa minlərlə insan küçələrdən yığışar və yollarda müəyyən qədər seyrəklik yaranar. 

Hörmətli ekspertin fikri ilə razıyam və bunu gündəlik fəaliyyətimdə də görürəm. 

Yəqin çoxlarının yolu Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) qarşısından keçib və bu ərazidəki tıxac və parklama problemini görüb.

Parklama probleminin başlıca səbəbi bu ərazidə fəaliyyət göstərən tərcümə mərkəzləridir. 

İlk baxışdan tərcümə fəaliyyətinin tıxaca səbəb olması qəribə görünsə də, faktdır. Sadə bir misalla vəziyyəti izah edək: Vətəndaş hansısa sənədi, məsələn diplomunu tərcümə etdirmək istəyir. O, bunun üçün bir dəfə tərcümə mərkəzinə gələrək sənədin əslini təqdim edir, bir neçə saat sonra isə hazır sənədi gəlib götürür. Tərcüməçi isə sənədi götürüb hazırladıqdan sonra əlavə olaraq notariusda imzasını təsdiq etdirir. Buna görə də, sifarişçi tərcümə mərkəzinə azı 2 dəfə gedib-gəlməyə, tərcüməçi isə hər gün işə gəlməyə və notarius xidmətinə gün ərzində dəfələrlə müraciət etməyə məcburdur. 

Pandemiyadan sonra gediş-gəliş və iqtisadi əlaqələr artdığı üçün tərcümə mərkəzləri hər gün minlərlə müraciət qəbul edir. Müraciət edən şəxs avtomobillə gəldikdə tıxac, ictimai nəqliyyatla gəldikdə isə sıxlıq yaradır. Halbuki, proseduru elektron sistemə keçirərək yollarda müəyyən qədər seyrəklik yaratmaq mümkündür.

Tərcümə edilən sənədin notarial təsdiqi SSRİ-dən miras qalmış ənənədir. Avropa ölkələrində və elə Türkiyənin özündə bu sistemlə çoxdan vidalaşıblar. Avropada tərcüməçi ixtisasına yiyələnən şəxs ölkədən asılı olaraq ya notarius, ya məhkəmə, ya da prokurorluqda bir dəfə qeydiyyata düşür. Ardınca vergi orqanına müraciət edərək sənəd alır və fəaliyyətə başlayır. 

Müasir elektron sistemlər hansısa sənədi məsafə məhdudiyyəti olmadan tərcüməçiyə göndərməyə, tərcümə etdirməyə, imzalatmağa və geri qəbul etməyə imkan verir. Buna görə də yazılı tərcüməçilər Avropada əksər hallarda işlərini evdən yerinə yetirirlər. Tərcümə mərkəzlərinin işi yalnız kiçik bir ofis icarəyə götürərək müştərini tərcüməçi ilə əlaqələndirməkdir. 

Azərbaycanda isə, imza məsələsinə görə tərcümə mərkəzi mütləq notariusa yaxın yerdə fəaliyyət göstərməlidir. Mərkəz həm də çoxsaylı yazılı tərcüməçi kontingenti üçün ofisdə yer təmin etməlidir. Halbuki, elektron sistemə keçid olsa hər gün yüzlərlə tərcüməçi şəhərin mərkəzinə işə gəlmək məcburiyyətində qalmaz. Üstəgəl, tərcümə fəaliyyətinin notariusun iş rejimindən asılılığı da aradan qalxar. 

Avropa ölkələrində pandemiya aradan qalxdıqdan sonra da bir çox müəssisə məsafədən iş rejimini ləğv etməyib. Çünki bu rejim elektrik, su və digər xərclərə qənaət etməyə imkan verir. Daha az sayda əməkdaşın işə çıxması kiçik ofis icarəyə götürərək kapitalı artırmağa şərait yaradır. Bizcə, belə bir təcrübənin Azərbaycanda da tətbiqinin vaxtı çatıb. Yazılı tərcüməçilərin qeydiyyat məsələsini ASAN Xidmət vasitəsi ilə asanlıqla həll etmək mümkündür. Bundan sonrası isə tərcüməçinin məsuliyyətinə aiddir. Qəsdən və ya  bilməyərəkdən edəcəyi səhvə görə cavabdehlik daşıyacaq.

Qanuna görə notarius tərcümənin mətnini deyil, tərcümə edənin imzasını təsdiq edir. Buna görə də tərcüməçini bir dəfə ASAN Xidmətdə və vergi orqanında qeydiyyata alaraq onun kimliyi barədə məlumat bazası yaratmaq kifayət edir. Bir sənəd üçün 2 nəfərin şəhərin mərkəzinə gəlməsi texnologiya əsri üçün reqressiyadır. Hər gün minlərlə adamın tərcümə üçün ADPU-nun qarşısına və ya ASAN Xidmət mərkəzlərinə gəlməsi isə əlavə tıxac və ictimai nəqliyyatda sıxlıq mənbəyidir. Tərcümə fəaliyyətindən yaranan sıxlığı isə aradan qaldırmağa texniki imkanlar kifayət qədərdir.

Vüqar