Elm təsdiqlədi: Kabus dalğalar artıq mif deyil

Əsrlər boyu dənizçilərin dilindən düşməyən, nəhəng gəmiləri kağız parçası kimi udduğu deyilən "kabus dalğa" hekayələri uzun müddət sadəcə mif hesab olunurdu. Alimlər dalğaların müəyyən qanunauyğunluqla yayıldığını və bu cür ekstremal halların riyazi baxımdan mümkün olmadığını düşünürdülər. Lakin son illərdə kosmosdan əldə edilən məlumatlar bu qorxunun real olduğunu sübut edib. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, peyk texnologiyaları hündürlüyü 30 metri aşan nəhəng dalğaların mövcudluğunu qeydə alaraq həm gəmiçilik təhlükəsizliyi, həm də sunami yaranması ilə bağlı bir çox suallara aydınlıq gətirib.

2024-cü ildə Sakit okeanda baş verən bir fırtına təxminən 35 metr hündürlüyündə "kabus dalğa” yaradıb. Peyk müşahidələri göstərir ki, bu cür nəhəng su kütlələrinin yaranması üçün mütləq qasırğa şəraiti tələb olunmur. Onlar sakit görünən dənizlərdə belə qəfil ortaya çıxa bilir. Bu hadisələr "Surface Water and Ocean Topography” (SWOT) missiyası çərçivəsində addım-addım izlənilib. 2023 və 2024-cü illərdə baş verən fırtınaların təsiri Kanadadan Peruya qədər geniş sahil zolağında hiss olunub.

Alimlər yalnız peyk məlumatları ilə kifayətlənməyərək Şimal dənizindəki Ekofisk platformasında 18 il ərzində toplanmış lazer ölçmələrini də təhlil ediblər. 27 mindən çox məlumat nümunəsinin analizi nəticəsində "kabus dalğaların” yaranması ilə bağlı yeni nəticələr əldə olunub.

Məlum olub ki, bu nəhəng dalğalar yalnız küləyin təsiri ilə deyil, bir neçə dalğanın xüsusi formada birləşməsi nəticəsində yaranır. Burada dalğaların təkcə hündürlüyü deyil, həm də forması həlledici rol oynayır.

Daha iti zirvəli və dayaz dibli dalğalar bir araya gəldikdə enerjilərini birləşdirərək qısa müddətli, lakin dağıdıcı gücə malik nəhəng dalğa yaradır. Xüsusilə "Andrea” fırtınası zamanı müşahidə edilən bu proses alimlərə yeni statistik model hazırlamaq imkanı verib. Artıq təhlükəli dəniz şəraitini yalnız küləyin sürətinə görə deyil, dalğaların fiziki xüsusiyyətlərinə əsasən də proqnozlaşdırmaq mümkündür.

Okeanlarda itən gəmilərin sirri bu texnoloji müşahidələr sayəsində tədricən açılır. Yeni yanaşma təkcə açıq dənizdə təhlükəsizliyi artırmır, həm də sahil infrastrukturunun dayanıqlığının qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Yaxın gələcəkdə bu cür təhlükəli dalğalar barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq almaq və marşrutları buna uyğun planlaşdırmaq adi hala çevrilə bilər.

Aydın