Əməliyyatlar fonunda neft bazarını nə gözləyir?

Qlobal enerji bazarları onilliklərin ən ağır zərbələrindən biri ilə üzləşib, çünki ABŞ və İsrailin İrana birgə hücumları ilə yanaşı, Tehran Körfəzdə cavab raket zərbələri həyata keçirib və dünyanın ən vacib neft istehsal bölgəsindən ixracı pozub.

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, bu barədə “Reuter” məqalə dərc edib.

Bildirilib ki, pozuntunun miqyası münaqişənin müddətindən asılı olacaq, lakin təhlükə və qeyri-müəyyənlik artıq qlobal neft tədarükünün təxminən 20%-ni təşkil edən bölgədən gələn axınlara ciddi təsir göstərmək üçün kifayətdir.

Sürətli həll yollarının olmaması bazar ertəsi səhər ticarət açıldıqda neft qiymətlərinin kəskin artacağı ehtimalını artırır. “Brent” markalı xam neftin qiymətləri son həftələrdə Yaxın Şərqdə hərbi qarşıdurmaya hazırlıq səbəbindən 2025-ci ilin avqustundan bəri ən yüksək səviyyəyə, təxminən 70 dollara yüksəlib.

ABŞ və İsrail şənbə günü İrana hərbi hücumlar həyata keçirərək, yüksək vəzifəli liderləri hədəf alıb və münaqişəni Yaxın Şərqdə genişləndirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp hücumların ölkəsinin təhlükəsizliyini təmin edəcəyini və iranlılara rəhbərlik üçün yeni imkanlar yaradacağını açıqlayıb.

Hələlik İranın cavab zərbələri neft və qaz infrastrukturuna təsdiqlənmiş ziyan vurmayıb. Lakin Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Küveytdə partlayışlar, həmçinin Qətərdə ölkəyə yönəlmiş raketlərin qarşısının alınması qeydə alınıb. Bəhreyndə və İranın xam neft ixracının təxminən 90%-nin normal şəkildə axdığı Xarq adası yaxınlığında da partlayış səsləri eşidilib, baxmayaraq ki, Tehran orada saxlanılan neftin böyük hissəsini tankerlərə daşıyıb.

İran və Oman arasında gündə təxminən 20 milyon barel xam neft və emal olunmuş məhsul daşınan Hörmüz boğazında indiyə qədər heç bir fasilə qeydə alınmayıb.

Lakin fiziki zərərin olmaması bazar üçün tam rahatlıq yaratmır. Tankerlərin Körfəzdə ilişib qalma riski və ya hədəfə alınması artıq istehsalçıları, treyderləri və yükgöndərənləri neft və mayeləşdirilmiş təbii qazın hərəkətini yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir.

“Reuters” yazır ki, bəzi neft nəhəngləri boğazdan daşınmaları bir neçə gün dayandırıb.

Gərginlik artdıqca tanker yük daşımalarının qiymətləri də daha da yüksələcək. Yaxın Şərqdən Çinə gedən böyük xam neft daşıyıcılarının qiymətləri ilin əvvəlindən bəri üç dəfədən çox artıb, bu da həm riskin, həm də istəkli gəmilərin azlığını əks etdirir.

İranın uzunmüddətli blokadaya davam gətirməsi ehtimalı az olsa da, müvəqqəti fasilələr belə neft qiymətlərinə və tədarükə ciddi təsir göstərə bilər. Bu taktika yeni deyil: 1980-ci illərdə İran-İraq müharibəsi zamanı İran ABŞ gəmilərinə hücum etmiş, 2023-cü ilin aprelində isə İran Oman körfəzində “Chevron”a məxsus xam neft tankerini ələ keçirmişdi.

Bununla belə, qlobal bazar son illərdə ABŞ, Braziliya, Kanada və digər ölkələrdə hasilat artımı sayəsində nisbətən yaxşı təchiz olunub. Səudiyyə Ərəbistanı xam neft tədarükünü artıraraq, fevral ayında gündə 7 milyon bareli keçib, bu da 2023-cü ilin aprelindən bəri ən yüksək göstəricidir.

“OPEC+” ölkələrinin yaxın günlərdə hasilatı artırmaq üçün razılığa gələcəyi gözlənilir. Lakin Yaxın Şərqdən ixrac marşrutlarındakı fasilələr regional istehsalçıların artımını əhəmiyyətli dərəcədə neytrallaşdıra bilər.

ABŞ və İsrailin hücumları, həmçinin Trampın açıqlamaları Vaşinqtonun İran liderliyini zəiflətməyə yönəlmiş davamlı hərbi əməliyyatlara hazır olduğunu göstərir. İran rəhbərliyinin özünü nə dərəcədə təhdid altında hiss etməsi və regiondakı enerji infrastrukturuna hədəf hücumlar qiymətləri və təchizatı daha da dəyişə bilər.