Icma.az
close
up
RU
Ən ağır çirkləndirici mənbə sənaye tullantılarıdır EKOLOQ AÇIQLADI

Ən ağır çirkləndirici mənbə sənaye tullantılarıdır EKOLOQ AÇIQLADI

Icma.az, Sia Az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

"Ətraf mühitin çirklənməsi birbaşa insan fəaliyyətinin nəticəsidir və bu prosesdə üç amil əsas rol oynayır. Antropogen, yəni insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan çirklənmələrə sənaye tullantıları, nəqliyyat vasitələri və məişət faktorlarını aid etmək olar".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında ekoloq Sevil Yüzbaşeva deyib.

Onun sözlərinə görə, ən ağır çirkləndiricilər sənaye tullantılarıdır: "Zavod və fabriklərin havaya buraxdığı toksik qazlar (kükürd və azot oksidləri) və su hövzələrinə axıdılan kimyəvi tullantılar ekosistemi kökündən zədələyir. Bu, həm torpağın münbitliyini azaldır, həm də içməli su mənbələrini sıradan çıxarır.

Şəhərlərdə havanın çirklənməsinin təxminən 70-80 faizi nəqliyyatın payına düşür. Daxili yanma mühərriklərindən çıxan dəm qazı və ağır metallar istixana effekti yaradaraq iqlim dəyişikliyini sürətləndirir. Azərbaycanda, xüsusilə Bakı və digər iri şəhərlərdə köhnə avtomobillər hava çirklənməsinin ən böyük mənbələrindən biridir.

Bunun bir neçə əsas səbəbi var. Texniki baxımdan köhnə nəsil avtomobillərin mühərrikləri yanacağı tam yandırmır, nəticədə atmosferə daha çox dəm qazı (CO) və azot oksidləri atılır. Bir çox köhnə avtomobildə zərərli qazları süzən katalizatorlar ya sıradan çıxır, ya da ümumiyyətlə sökülür. Bakıdakı nəqliyyat vasitələrinin sayının sürətlə artması və tıxaclar emissiya miqdarını daha da artırır.

Bu səbəbdən Bakı uzun müddət çirkli şəhərlər siyahısında yüksək yerlərdə olub. Şəhərdə avtomobil sayının çoxluğu da diqqət çəkir. Məsələn, bir ailədə dörd nəfər varsa və hər biri işləyirsə, hər kəsin ayrıca avtomobil istifadə etməsi şəhərdə nəqliyyat yükünü artırır. Bu hal ekoloji mədəniyyətin zəifliyini göstərən amillərdən biridir. Dövlət bu problemin həlli üçün utilizasiya proqramları və elektromobillərin idxalına vergi güzəştləri tətbiq etməyə başlayıb. Elektromobillərin istifadəsi də getdikcə artır.

Bundan başqa, məişətdə gündəlik istifadə olunan plastik əşyalar, polietilen torbalar və düzgün idarə olunmayan tullantılar torpağı illərlə zəhərləyir. Xüsusilə plastikin təbiətdə yüz illərlə parçalanmaması ən böyük problemlərdən biridir. Bu barədə aparılan araşdırmalara görə, plastik torbalar ötən əsrin 50-ci illərindən istifadə olunmağa başlayıb. Həmin dövrlərdə atılmış tullantıların bir qismi bu gün də zibilliklərdə qalmaqdadır.

Qısacası, ətraf mühitin çirklənməsində sənaye miqyaslı tullantılar, nəqliyyat emissiyaları və məişət tullantıları ayrı-ayrılıqda kritik rol oynayır. Sənaye daha çox kimyəvi zərər, nəqliyyat davamlı hava çirklənməsi, məişət tullantıları isə bioloji parçalanmayan materialların artması ilə fərqlənir.

İnsan fəaliyyəti ilə yanaşı, təbiətin özündə də çirklənmə prosesləri baş verir. Bunlar çox vaxt kortəbii və qarşısıalınmaz xarakter daşıyır. Məsələn, vulkan püskürmələri zamanı atmosferə küllü miqdarda toz, kül və kükürd qazı atılır ki, bu da havanı çirkləndirir və günəş şüalarının qarşısını kəsərək temperatur dəyişikliklərinə səbəb olur.

Meşə yanğınları da təbii səbəblərlə - ildırım çaxması və ya həddindən artıq istilər nəticəsində baş verə bilər. Bu zaman havaya böyük miqdarda dəm qazı, his və tüstü yayılır. Toz fırtınaları isə səhra və yarımsəhralardan qalxan qum və tozun minlərlə kilometr məsafəyə yayılması ilə hava keyfiyyətini pisləşdirir.

Sellər və daşqınlar da ətraf mühiti çirkləndirən təbii hadisələrdəndir. Su səviyyəsi qalxdıqda torpaq qatını yuyur, müxtəlif mineralları və çürümüş üzvi qalıqları su mənbələrinə qarışdırır. Xırdalan şəhərində leysan yağışlar zamanı kanalizasiya sularının içməli su sisteminə qarışması nəticəsində əhali bir neçə gün su problemi ilə üzləşmişdi.

Təbiət adətən bu cür çirklənmələri zamanla öz-özünə bərpa edə bilir, lakin insanın yaratdığı çirklənmə daha davamlı və təhlükəlidir. Bakıda müşahidə olunan toz fırtınaları və toz dumanı ekoloji vəziyyətə ciddi təsir göstərsə də, köhnə avtomobillərlə müqayisədə fərqli xarakter daşıyır.

Bakıda toz dumanı əsasən transsərhəd xarakterlidir. Şərq və cənub-şərq küləkləri toz kütlələrini Türkmənistan və ya Ərəbistan səhralarından ölkə ərazisinə gətirir. Fırtınalar zamanı havada tozun miqdarı bəzən normadan 2-4 dəfə, hətta daha çox artır. Bu isə tənəffüs və ürək-damar xəstəlikləri olan insanlar üçün ciddi risk yaradır.

Avtomobil emissiyalarından fərqli olaraq, toz fırtınaları müvəqqəti xarakter daşıyır və adətən 1-3 gün davam edir. Köhnə avtomobillər isə ilboyu fasiləsiz olaraq havanı çirkləndirir. Bu baxımdan ən ciddi çirkləndirici mənbələrdən biri köhnə avtomobillər hesab olunur".

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:196
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 13 Aprel 2026 13:10 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see397

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see375

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see361

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see331

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see301

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see282

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see276

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see271

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see269

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see262

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see243

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see243

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see242

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see236

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see235

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see230

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see216

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see212

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see210

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see207
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri