Ən qədim kompüterdən oyuncaq kimi istifadə ediblər

Alimlər kompüterə bənzəyən qədim cihazın sirrini açıblar. Məlum olub ki, "Antik dövrün ilk kompüteri" oyuncaq olub.
Reyting.az-ın məlumatına görə, Antikythera adlandırılan mexanizm uzun müddətdir ki, antik dövrlərdə yaradılmış texnoloji möcüzə hesab edilir. Üstəlik, bu tarixi qədim və nadir tapıntı dünyanın ilk analoji kompüteri kimi şöhrət qazanıb. Lakin argentinalı alimlərin apardığı yeni araşdırmalar onun praktikada istifadəsini və məqsədini tamamilə sual altına qoyur. Alimlər bu cihazın davranış funksiyalarını modelləşdirəndən sonra çox gözlənilməz nəticələr əldə ediblər.

20-ci əsrin əvvəllərində Türkiyədə, Egey dənizinin dibindən qaldırılmış mexanizm mürəkkəb dişli sistemi ilə uzun illərdir ki, tədqiqatçıların diqqətini çəkir, həmçinin dünyanın bir çox alimlərinin xüsusi marağına səbəb olub. Ötən əsrdə alimlər belə hesab edirdilər ki, cihazdan Günəş və Ay tutulmalarını proqnozlaşdırmaq, eləcə də planetlərin hərəkətlərini izləmək, həm də astronomik hesablamalar aparmaq üçün istifadə edilib. Lakin elm adamları XX əsrin ortalarında belə nəzəriyyə formalaşdıran həmkarlarının yanlış fikir yürütdüklərini sübut edə biliblər. Tədqiqatların nəticələri, həmçinin müasir kompüter modelləşdirilməsi antik cihazdakı dizayn formatının izahını verib. Tədqiqatçıların fikrincə, qədim cihazın qeyri-dəqiqlikləri onun kompüter funksiyasını daşımasını, müntəzəm işləməsini tam inkar etməklə, praktiki qeyri-mümkün edir. Argentinalı elm adamları sadə izah veriblər ki, araşdırmalar zamanı bu mexanizmdəki dişli çarxlarda tez-tez ilişmələr oldu, həm də ləngimə olan zaman çarxların heç biri bir-birinə yapışmadı. Bunun nəticəsində isə proses tamamilə pozuldu. Bu, cihazın faktiki hesablamalar üçün deyil, simvolik və ola bilsin ki, maarifləndirici bir vasitə kimi yaradıldığını göstərir.

Alimlər etiraf ediblər ki, qaranlıq məqamlar hələ də var və bu mexanizm kosmos haqqında fikirləri özündə əks etdirən, həmçinin praktiki nümayiş üçün bir model cihaz da ola bilərdi. Ancaq Mar del Plata Milli Universitetinin alimi deyib ki, "qədim ötürücülərin dəqiqliyi eyni zamanda bu mexanizmin etibarlı işləməsinə mane olur".
Bununla belə, alimlər vurğulayıblar ki, orijinal cihazın yalnız bir hissəsi qalsa da, tədqiqat onun əsl məqsədi və əvvəlki fərziyyələrə yenidən baxılması zərurətini yaradır.
Alimlər qeyd ediblər ki, bu qədim cihazla bağlı əvvəlki dövrlərdə və indinin özündə belə üzə çıxmış mühüm sualların cavablarını, həmçinin elmi baxımdan daha dəqiq nəticələr əldə etməkdən ötrü əlavə tədqiqatlar, yeni rekonstruksiya üsulları lazımdır. Lakin mövcud araşdırma bu cihazın oyuncaq olduğunu da istisna etmir.
Oqtay QORÇU