Enerji bazarlarında SOS siqnalı

Hörmüzün niyə vacib olduğu artıq geniş auditoriyaya məlumdur,son günlərdə bu barədə o qədər çox danışılıb ki, rəqəmləri və arqumentləri ekspertlər mediadan, media isə ekspertlərdən “copy-paste” edərək eyni sözləri təkrar-təkrar tirajlayıblar və hər kəs aşağı-yuxarı bu rəqəmləri bilir.
Neft və qazla zəngin Yaxın Şərqdə baş verən son gərginlik enerji asılılığı olan ölkələr üçün növbəti SOS siqnalı oldu. Əslində enerji ilə bağlı bu cür gərginlik əvvəllər də baş verib. İlk dəfə 2006-cı ildə qazla bağlı böhran yaşandı. O zaman, Rusiya və Ukrayna arasında qiymət məsələsində razılaşmanın əldə olunmaması nəticəsində “Qazprom” Avropaya qaz axınını dayandırdı. Qış aylarına təsadüf edən bu qərar Avropada ciddi təşvişə səbəb oldu. Xoşbəxtlikdən, böhran diplomatik yollarla həll olundu və hadisədən dərs çıxaran Avropa alternativ təchizat yollarının axtarışına başladı, enerji mənbələrinin şaxələndirməsinə start verdi.
2022-ci ildə başlayan Rusiya-Ukrayna müharibəsi isə Avropa üçün növbəti SOS siqnalına oldu. Bu dəfə təchizat dayandırılmasa da, təhlükə qapının həndəvərində idi. Nəticədə Avropa həm qaz, həm də neft sahəsində asılılığı azaltmaq məqsədilə sanballı müzakirələr təşkil etdi, strateji hədəflər müəyyənləşdirdi. Bu hədəflər sırasında alternativ enerji mənbələrinə iri həcmli investisiyalar və bu sahədə istehlak payının artırılması xüsusi önəmə malikdir. Avropa Komissiyasının 2024-cü ilə dair hesabatına əsasən, Aİ-də elektrik enerjisi istehsalının 52%-i artıq bərpa olunan mənbələr hesabına təmin edilir, 2030-cu ilə qədər bu göstərici minimum 65%-ə çatdırılmalıdır.

Yaxın Şərqdəki gərginlikdən sonra bir çox ölkələr, sözün əsl mənasında, “Google earth”də gözlərini Hörmüz boğazına zillədilər. Bəziləri də əllərinə təsbeh alıb, "bağlanacaq, ya bağlanmayacaq?" sualına cavab axtarmağa çalışdılar. Şükür hələlik boğaz açıqdır və enerji tankerləri normal rejimdə hərəkət edir. Lakin bu vəziyyət belə enerji asılılığı olan ölkələri bir daha papaqlarını qabaqlarına qoyub düşünməyi vadar edir.
Təzyiq artır, baş ağrıyır və artıq belə hallarda nə təzyiq dərmanı, nə də limonlu su kömək edir. Yeganə çıxış yolu alternativ enerjiyə keçidin sürətləndirilməsidir.
Yaxın vaxtlarda bir çox ölkələr büdcələrinin “kisəsini” açaraq alternativ enerji mənbələrinə investisiya yatırmağa başlayacaq. Bu sahədə daxili potensialı olmayan dövlətlər isə bu texnologiyaya malik ölkələrin layihələrinə kapital qoymağa üstünlük verəcəklər.
Paralel olaraq, enerji qiymətlərinin inflyasiyaya təsirini azaltmaq və iqtisadi sabitliyi təmin etmək üçün elektrikli avtomobillərin, eləcə də elektrik əsaslı ictimai nəqliyyatın stimullaşdırılması daha da geniş vüsət alacaq.
Enerji təhlükəsizliyi təkcə enerji ilə bağlı məsələ deyil, bu milli təhlükəsizliyin, iqtisadi davamlılığın və geosiyasi manevr imkanlarının əsas sütunudur. Bu gün enerji bazarlarında baş verən hər bir çırpıntı sabah geosiyasi fırtınaya səbəb ola bilər. Alternativ enerjiyə keçid artıq seçim deyil strateji zərurətdir.
Aqil Məmmədov
AzVision.az üçün