Ermənistan ABŞ İran üçbucağı və “Tramp Yolu”

İranın Ermənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Xəlil Şirqolami bildirib ki, Tehran və Yerevan 2026-cı ildə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq sənədi imzalaya bilərlər. Diplomat ümid edir ki, bu, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın İslam Respublikasına səfəri zamanı baş verəcək. Lakin ABŞ bu planları poza bilər.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

Xəlil Şirqolami İslam İnqilabının 47-ci ildönümü münasibətilə keçirilən tədbirdə çıxış edərək bildirib: "Bu il Ermənistanın müstəqilliyinin 35-ci ildönümüdür. İran onun müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri olub. Xalqlarımız arasındakı dostluq min illər əvvələ gedib çıxır və bu gün gördüyümüz tarixi, mədəni və sivilizasiya əlaqəsinin davamıdır".

Eyni zamanda, o, İranın hazırda sanksiyalar və müharibə təxribatları da daxil olmaqla, çətin sınaqlardan keçdiyini, lakin bunların heç birinin iranlıların inkişafına mane olmadığını vurğulayıb. Eyni şey Ermənistan-İran münasibətlərinə də aiddir. Xüsusilə, müdafiə sektoru istisna olmaqla, ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 2025-ci ilin ilk 11 ayında 698 milyon dollara çatıb.

Şirqolami vurğulayıb ki, Ermənistan və İran hakimiyyəti bu rəqəmi 3 milyard dollara çatdırmaq niyyətindədir.

"Biz əməliyyat yol xəritəsi çərçivəsində əməkdaşlığın həm miqyasını, həm də dərinliyini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmək üçün hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində münasibətləri institusionallaşdırmağı planlaşdırırıq. İran Cənubi Qafqazdakı sülh prosesini alqışlayır və əmindir ki, region xalqları arasında sülh və dostluq regionun hərtərəfli inkişafı və əlaqələrin dərinləşməsi üçün əsasdır", - deyə səfir əlavə edib.

O, həmçinin vurğulayıb ki, Yerevan Tehrana İslam Respublikası üçün "Tramp Yolu"nun təhlükəsizliyinə zəmanət verib.

Şirqolami həmçinin bildirib ki, İran hakimiyyəti ABŞ ilə münaqişə etmək istəmir və onlarla ciddi danışıqlara başlayıb. Onlar həmçinin ümid edirlər ki, TRIPP (Tramp Dəhlizi) Cənubi Qafqazın çiçəklənməsinə töhfə verəcək.

"Fars körfəzi ilə Qara dəniz arasında əlaqə yaratmaq üçün Culfa-Naxçıvan-Yerasx dəmir yolunun işə salınması üzərində işləməliyik. Bu, hamımız üçün böyük imkanlar yaradacaq", - deyə səfir qeyd edib.

Paşinyan öz növbəsində İranın Ali lideri Seyid Əli Xamnəi və Prezident Məsud Pezeşkianı İslam İnqilabının ildönümü münasibətilə təbrik edib.

"Əminəm ki, sizin dəstəyinizlə ölkələrimiz çoxşaxəli əməkdaşlığı dərinləşdirəcək və regionda sülhün bərqərar olmasına və sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verəcək strateji əhəmiyyətli yeni təşəbbüslər həyata keçirəcəklər. Mövcud vəziyyəti nəzərə alaraq, sizə uğurlar və cansağlığı, dost İran xalqına isə davamlı sülh və rifah arzulayıram", - deyə Paşinyanın müraciətində bildirilir.

Diqqətəlayiq haldır ki, Paşinyanın İrana səfəri ilə bağlı hələlik yalnız ilkin razılıq əldə edilib. Bundan əlavə, ABŞ-nın vitse-prezidenti C.D.Vensin Yerevana səfəri ərəfəsində Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan bildirib ki, Ermənistan hakimiyyəti Vaşinqtonun Tehranla ticarət edən bütün ölkələrə tətbiq etdiyi 25 faiz tarifləri onunla müzakirəsinə ümid edir. Lakin danışıqlardan sonra Vens və Paşinyan bu barədə heç nə deməyiblər.

Buna baxmayaraq, keçən il Yerevan və Tehran aralarında yerləşən Araz çayı üzərindən ikinci körpü tikmək barədə razılığa gəliblər. Bu arada, 2025-ci ildə Ermənistanın İrana ixracının təxminən 88 milyon dollar, ABŞ-a isə təxminən 53 milyon dollar olduğu təxmin edilirdi.

Paşinyan iddia edir ki, Vaşinqtonla münasibətlərin möhkəmləndirilməsi ölkənin xarici siyasətinin şaxələndirilməsi strategiyasının bir hissəsidir. Buna uyğun olaraq, Yerevan amerikalıları məmnun etmək üçün İran və ya başqa bir ölkə ilə əlaqələrini kəsməyəcək.

Vens Ermənistana səfəri zamanı ermənilərə ümumilikdə 13 milyard dollardan çox investisiya vəd etmişdi (doqquzu dinc nüvə enerjisinin inkişafına, dördü isə süni intellektə). Bundan əlavə, "Tramp Yolu" Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli üçün dəstəkləyici strukturlardan biri olaraq qalır.

Aydındır ki, Vaşinqton və Tehranın maraqlarını balanslaşdırmaq asan olmayacaq. Məsələn, yanvarın əvvəlində Yerevanda İrandakı hökumət əleyhinə etirazları dəstəkləyən etiraz aksiyaları keçirildi. Buna cavab olaraq Şirqolami Ermənistanın "düşmən qüvvələrin ciddi mərkəzinə" çevrildiyini bəyan etdi. Paşinyan bu qorxuları aradan qaldırmaq üçün əlindən gələni edəcəyinə söz verdi və bundan sonra Milli Təhlükəsizlik Xidməti etiraz iştirakçıları arasında "əməliyyat yoxlamaları" apardı.

Buna baxmayaraq, Orbeli Mərkəzinin baş eksperti Conni Melikyan əmindir ki, Ermənistan İranla strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi bağlamalıdır.

“Bizi ortaq tarix və əməkdaşlıq bağlayır. Müstəqilliyin ən çətin illərində belə, Tehran bizimlə birlikdə olub, bizi, ərazi bütövlüyümüzü və suverenliyimizi dəstəkləyib. Eyni zamanda, vurğulamaq vacibdir ki, Rusiya, Avropa İttifaqı, ABŞ və ya İranla münasibətlərimizin heç biri başqa bir oyunçu və ya oyunçularla münasibətlər hesabına inkişaf etmir. Ermənistanın xarici siyasəti yalnız milli maraqlara əsaslanır və bu, mövcud reallıqlarda xarici siyasət və ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsi siyasətinin davam etdirilməsini, eləcə də bütün mümkün sahələrdə - dost ölkələrdən düşmən ölkələrə, ənənəvi tərəfdaşlardan və müttəfiqlərdən digər qlobal aktorlara qədər əməkdaşlığın qurulmasını və dərinləşdirilməsini tələb edir”, - deyə Melikyan NG-yə bildirib.

Y. QACAR