Ermənistan “sevmir”, Qaluzin “sevir”

Yaxud Gümrüdəki rus hərbi bazası ilə bağlı yeni oyun

Səni sevəcəyəm, sən sevməsən də. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzinin Ermənistandakı rus hərbi bazası ilə bağlı açıqlamasını məhz bu deyim baxımından qiymətləndirmək mümkündür. Fikrimizi izah edəcəyik. İndilik isə Qaluzinin konkret nələrdən söz açdığına diqqət yetirək.

Deməli, M.Qaluzin “İzvestiya”ya açıqlamasında bildirib ki, Rusiya Ermənistandan Gümrüdəki Rusiya hərbi bazasının çıxarılması ilə bağlı heç bir müraciət almayıb. Onun sözlərinə görə, Kreml bu bazanı Ermənistanın və Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik arxitekturasının mühüm elementi saymaqda davam edir: “Erməni tərəfinin Gümrüdə yerləşən Rusiya hərbi bazasının çıxarılması ilə bağlı müraciəti bizə daxil olmayıb. Biz hələ də hesab edirik ki, bu baza Ermənistanın və Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik arxitekturasının mühüm elementidir”.

Qaluzin onu da bildirib ki, Rusiya hərbi mövcudluğu məsələsi hazırda Ermənistanın ictimai-siyasi məkanında fəal şəkildə müzakirə olunur, lakin Moskva, hələlik, bunun real alternativini görmür. Yəqin diqqətli oxucularımız fikirdən heç nə anlamadılar. Təsəvvür edin, Ermənistanda müzakirə aparılır, Rusiya alternativ görmür. Görəsən, Moskvanın nəyisə görüb-görməməsinin Ermənistandakı müzakirələrə nə dəxli var? Bir ölkənin ərazisində başqa ölkənin hərbi bazası kimi anormal mövcudluq hökm sürürsə, başlıca məqam bu anormallığın aradan qalxmasıdır. Ancaq Qaluzin fikirləri ilə, sanki, duruma leqallıq qazandırır, özü də əndərəbadi formada. O deyir: “Bir çoxları tamamilə haqlı olaraq sual verirlər: bəs alternativ nədir? Bizim fikrimizcə, hazırda belə bir alternativ görünmür. Açığını desək, bu rolda, məsələn, fransız əsgərlərini təsəvvür etmək çətindir. Heç olmasa, Fransa ilə Ermənistan arasındakı coğrafi məsafənin böyük olması səbəbindən”.

Sual yaranır: Ermənistan mütləq hansısa xarici qüvvə tərəfindən qorunmalıdır? Axı buna nə dərəcədə ehtiyac var? Suallarımız ritorikdir. Məsələ ondadır ki, haqqında söz açdığımız ehtiyac neçə illərdir qondarılmaqdadır və istər Rusiya rəsmilərinin, istərsə də ölkənin ictimai rəyinin təmsilçilərinin açıqladıqları baxış məhz bu xüsusdadır. Belə bir yanaşma ilə erməni cəmiyyətinə, sadə ermənilərə, bir növ, mesaj verilir: siz xarici təhlükədən müdafiə olunmalısınız, əks halda, məhv olarsınız. Heç şübhəsiz, bu yanaşmada Ermənistanın qonşularına qarşı münaqişə məntiqi saxlanılır. Hazırda Qaluzin də həmin məntiqi qoruyan ampluasındadır. Halbuki ermənilərin ətraf aləmlə normal münasibətlər saxlamalarına imkan yaradılsa, qızışdırıcı planlar dövriyyəyə gətirilməsə, onların qorunmalarına ehtiyac qalmayacaq.

Qaluzinin siyasi manevr edib rus əsgərlərinin yerinə Ermənistanın müdafiəsinə qalxacaq fransız əsgərlərindən söz açmasına da gərək yoxdur. Amma demək olmaz ki, Rusiya XİN rəhbərinin müavini durumun fərqində deyil. O bildirib ki, ölkəsi Ermənistanla müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın davamının müzakirəsinə hazırdır və bu müzakirələr Baş nazir Nikol Paşinyanın təklif etdiyi ikitərəfli münasibətlərin inventarlaşdırılması çərçivəsində də aparıla bilər.

Qeyd edək ki, Paşinyanın Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin inventarlaşdırılması məntiqi özündə “Rusiya ilə münasibətlər bütövlükdə pisdir” tezisindən imtinanı, Moskva ilə Qərb arasında manevr imkanını saxlamağı, “Rusiya nə verir, Ermənistan nə alır?” sualını ön plana çəkməyi, Gümrüdəki hərbi baza məsələsini Kremldən qopma yox, seçim məsələsinə çevirməyi birləşdirir. Yəni Paşinyan bildirir ki, Ermənistan-Rusiya münasibətləri 2018-ci ilədək davam etmiş vassallıq sistemindən çıxsın, birinci ikincinin regional aləti rolundan uzaq dursun. Başlıca məqam Moskvanın belə bir bərabərhüquqlu fazaya nə dərəcədə hazır olmasındadır. Görünən budur ki, hazırlıq yoxdur, heç olmayacaq da. Ona görə gələk əvvəldə diqqətə çatdırdığımız misalın üzərinə. Qeyd edək ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bu günlərdə bildirmişdi ki, İrəvan xahişlə müraciət edərsə, Rusiya öz hərbçilərini Ermənistandan çıxarmağa hazırdır. N.Paşinyan isə buna cavab olaraq demişdi ki, Moskva özü belə qərar qəbul edərsə, ölkəsi duruma etiraz etməyəcək.

Yəni bu, o deməkdir ki, Ermənistan Gümrüdəki hərbi bazanı öz təhlükəsizliyi baxımından vacib saymır və saymamaqda haqlıdır. Çünki kiçik və məhdud saylı hərbi birləşmə real xarici təhlükə qarşısında fiziki baxımdan gücsüzdür. O ki qaldı Gümrüdəki hərbi bazanın rəmzi mənasına, hesab edirik ki, hazırda hansısa müqəddəslikdən də danışmağa dəyməz. Çünki Moskva-İrəvan münasibətləri, yumşaq ifadə etsək, rəvan deyil.

Əslində, Putinin təfərrüatlarını açıqladığımız bəyanatı da, Paşinyanın ona cavabı da Moskva-İrəvan xəttindəki qeyri-sabit durumun təzahürü idi. Qaluzin isə fikirləri ilə sanki sıfır nöqtəsinə qayıdır. Görəsən, Paşinyan və ya onun komandasındakı şəxslər başqa nə deməlidirlər ki, Rusiya Gümrüdəki bazasını ərazidən çıxarsın? Onlar rəsmi müraciət ünvanlamalıdırlar? Görünür, sadəcə, “sevmirəm” demək bəs etmir. Axı Qaluzin “sevir”.

Ə.CAHANGİROĞLU
XQ