Ermənistanda Türkiyəyə “müharibə” elan edən kimlərdir? KONKRET

“İrəvanda qondarma “erməni soyqırımı” iddiaları bəhanəsi ilə təşkil edilən yürüş zamanı Türkiyə Respublikasının şanlı bayrağının yandırılması adi küçə iğtişaşı deyil, konkret məqsədləri olan çoxqatlı, hesablanmış və hədəfləri olan bir hərəkətdir. Bu cür hadisələr emosional reaksiyalarla deyil, strateji nöqteyi-nəzərdən şərh edilməlidir”.

Bu fikirləri KONKRET.az-a danışan Türkiyə Dənizçilik və Qlobal Strategiyalar Mərkəzinin (Türk DEGS) başkanı, Topqapı Universitetinin müəllimi və ehtiyatda olan kontr-admiral Prof. Dr. Cihat Yaycı bildirib.

C.Yaycının sözlərinə görə, bu hərəkətin Türkiyə ilə Ermənistan arasında illərdir dondurulmuş münasibətlərin normallaşdırılması üçün əlaqələrin qurulduğu bir vaxtda edilməsi təsadüf deyil, əksinə, normallaşma prosesini sabotaj etmək üçün qəsdən edilmiş bir cəhddir:

“İlk növbədə, açıq şəkildə bildirilməlidir ki, bayraq yandırmaq sadəcə bir parçanı yandırmaq demək deyil. Bayraq dövlətin suverenliyinin, millətin şərəfinin və tarixi yaddaşının simvoludur. Buna görə də, bu hərəkət Türkiyə Respublikasına və türk millətinə qarşı birbaşa hörmətsizlik və düşmənçilik nümayişidir. Amma məsələ bununla bitmir. Bu cür hərəkətlər çox vaxt səhnənin önündə görünən aktorların deyil, pərdəarxası strateji düşüncənin məhsuludur”.

Ekspertin fikrincə, birinci səviyyə, normallaşma prosesini pozmaq məqsədi daşıyır:

“Türkiyə ilə Ermənistan arasında son dövrdə qurulan diplomatik təmaslar Cənubi Qafqazda yeni bir tarazlıq yaratmaq potensialına malikdir.

Bu vəziyyətdən narahat olan çevrələr, icmalar arasında yenidən psixoloji baryerlər yaratmaq istəyirlər. Bayraq yandırmaq kimi təxribatlar xalqlar arasındakı emosional uçurumu dərinləşdirməyi və siyasi qərar qəbul edənlərin manevr imkanlarını daraltmağı hədəfləyir.

İkinci aspekt, diaspora və radikal elementlərə verilən mesajdır. Xüsusilə Qərbdə təşkilatlanmış erməni diasporu Ermənistan siyasətində ciddi bir təzyiq elementi olaraq qalmaqdadır. Bu cür hərəkətlər diaspor dairələrinə “mübarizənin davam etdiyi” mesajını göndərmək, radikal ritorikanı canlı saxlamaq və daxili siyasətdə bu qrupların dəstəyini itirməmək üçün istifadə edilən vasitələrdir.

Üçüncü səviyyə Türkiyəni təhrik etmək və beynəlxalq qavrayışı formalaşdırmaq strategiyasıdır. Bayraq yandırma aktı Türkiyədən sərt və idarəolunmaz reaksiya verilməsini hədəfləyir. Məqsəd sonradan Türkiyəni “aqressiv tərəf” kimi təqdim etmək və beynəlxalq ictimai rəydə psixoloji üstünlük qazanmaqdır. Bu, klassik qavrayış idarəetmə texnikasıdır: əvvəlcə təhrik et, sonra reaksiyanı idarə et.

Dördüncü səviyyə Ermənistanın daxili siyasətidir. Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən sonrakı travma, iqtisadi çətinliklər və təhlükəsizlik narahatlıqları Ermənistan hökumətini çətin vəziyyətə salıb. Bu cür hərəkətlərlə millətçi əhval-ruhiyyə tətiklənir və “ortaq düşmən” qavrayışı vasitəsilə daxili konsolidasiyaya nail olunur.

Beşinci səviyyə tarixi hekayənin davamlılığıdır. 1915-ci il hadisələrini birtərəfli hekayə vasitəsilə daim gündəmdə saxlamaq sadəcə keçmişlə bağlı bir iddia deyil, gələcəyə yönəlmiş strateji vasitədir. Bu yaddaş siyasəti yeni nəsillərə ötürülür və Türkiyə ilə davamlı psixoloji məsafə yaradılır.

Nəhayət, bu cür hərəkətləri regional və qlobal qüvvələr balansından ayrı nəzərdən keçirmək mümkün deyil. Cənubi Qafqaz enerji boru kəmərlərinin, nəqliyyat dəhlizlərinin və geosiyasi rəqabətin mərkəzində yerləşir. Türkiyə ilə Ermənistan arasında normallaşma bəzi qlobal və regional aktorların maraqlarına zidd ola bilər. Buna görə də, nəzarətli gərginlik yaratmaq xarici aktorlar üçün də işlək vasitədir.

Nəticə olaraq, İrəvanda Türkiyə bayrağının yandırılması qəzəb partlayışı deyil, bu, çoxqatlı strateji mesajdır. Bu mesajın hədəfi Türkiyədir; məqsədi isə Türkiyəni həm psixoloji, həm də diplomatik cəhətdən küncə sıxışdırmaqdır”.