Əsərləri anbara atılan dahi Barokkonun unudulmuş sənətkarı

Bu gün görkəmli italyan heykəltəraş Françesko Moçinin doğum günüdür.

Kulis.az bu münasibətlə sənətçi haqqında materialı təqdim edir.

Françesko Moçi XVII əsr İtaliya incəsənətində Renessansın intizamlı maniyerizmindən Barokko dövrünün coşğun, dramatik və hərəkətli üslubuna keçidin təməlini qoyan ən orijinal heykəltəraşlardan biridir. O, Lorenso Bernini ilə eyni dövrdə yaşayıb və mərmərə verdiyi fantastik hərəkət, külək effekti və gərgin emosiyalarla Barokko heykəltəraşlığının simvollarından birinə çevrilib.

Moçi Florensiya yaxınlığındakı Montevarki şəhərində anadan olub. O, ilk sənət təhsilini Florensiyada Santi di Tito kimi ustadların emalatxanasında alıb, daha sonra Romaya köçərək heykəltəraş Kamillo Mariani ilə işləməyə başlayıb.

Onun yaradıcılığı bir neçə mühüm mərhələyə bölünür:

Orvieto dövrü (1603–1608): Moçinin ustadlıq möhrünü vurduğu ilk böyük sifariş Orvieto kilsəsi üçün hazırladığı "Müjdələnmə" heykəl silsiləsi oldu. Cəbrayılın göydən enişini və Məryəmin diksinmə anını təsvir edən bu əsər barokko incəsənətinin ilk şah əsərlərindən biri sayılır. Cəbrayılın əynindəki paltarın küləkdə dalğalanması mərmərə sözün əsl mənasında dinamika bəxş edirdi.

Pyaçenza dövrü (1612–1629): Pyaçenza şəhərinin mərkəzi meydanı üçün atlı heykəllər hazırladı. Bunlar Renessansın durğun atlı heykəllərindən fərqli olaraq, atların və süvarilərin dramatik hərəkəti ilə böyük şöhrət qazandı.

1629-cu ildə Moçi Romaya qayıdıb və həyatının ən mühüm layihəsi üstündə işləməyə başlayıb: Müqəddəs Pyotr Bazilikasının mərkəzi günbəzini saxlayan dörd nəhəng sütunun taxçaları üçün heykəl yaratmalı idi. Moçiyə Müqəddəs Veronika heykəli tapşırılıb.

Moçi bu heykəldə Veronikanı sanki dəsmalı xalqa göstərmək üçün təcili qaçaraq gəlirmiş kimi təsvir edib. Paltarının sıx və dərin qatları, üzündəki qışqırıq ifadəsi o dövr üçün həddindən artıq ekspressiv və radikal idi. Hətta dövrün digər nəhəngi Bernini bu heykəli istehza ilə qarşılayıb. Lakin vaxt keçdikcə bu əsər barokkonun ən cəsur plastika nümunələrindən biri kimi qəbul olunub.

Françesko Moçinin qürurlu, kompromissiz və azad xarakteri onun həyatındakı ən acı və sınayıcı dövrün — Romadakı "Müqəddəs Veronika" heykəli ətrafında yaşanan mənəvi fəlakətin əsas səbəbinə çevrilib. Sənətçi bütün yaradıcılıq enerjisini və illərini Müqəddəs Pyotr Bazilikasının mərkəzi günbəzi altında ucaldılacaq nəhəng "Müqəddəs Veronika" heykəlinə həsr etmişdi. Lakin əsər 1640-cı ildə təhvil verilərkən, dövrün Roma incəsənət mühitinə tam nəzarət edən Can Lorenso Bernini və onun tərəfdarları tərəfindən istehza, təhqir və boykotla qarşılanıb.

Bernini Moçinin bu cəsur, hərəkətli və qışqıran heykəlinə baxaraq açıq şəkildə rişxənd edib:

"Moçi, bu qadın niyə belə bərk qaçır? Yoxsa külək onun dəsmalını uçurub?"

Moçi isə bu istehzaya dərin kədər və qəzəblə cavab verib:

"Xeyr, o, sənin kimi birinin onun heykəlini korlamaması üçün qaçır!"

Lakin bu münaqışə Moçiyə baha-başa gəlib. Papa sarayı və nüfuzlu kilsə sifarişçiləri Bernininin tərəfini tutublar. Moçi qəfil təcrid olunub, hazırladığı digər əsərlər (məsələn, Müqəddəs Pyotr və Pavel heykəlləri) qəbul edilməyərək rədd olunub və anbara atılıb. Bütün bunlar onun sənətkar şərəfinə ağır zərbə vurub.

Həyatının son 14 ilini dərin küskünlük, tənha mühacirət, maddi sıxıntı və mənəvi böhran içində keçirən Moçi, yaratdığı sənət incilərinin insanlar tərəfindən anlaşılmamasının acısını yaşayaraq, haqqı tapdalanmış bir dahi kimi 1654-cü ildə tənhalıqda gözlərini həyata yumub.

Françesko Moçi Bernininin daha yumşaq, mənzərəli və kütləvi bəyənilən barokkosundan fərqli olaraq, daha tünd, iti xətli və kəskin üsluba sahib idi:

O, mərmər kimi ağır bir materiala yüngüllük verərək parçaların küləkdə sürətlə dalğalanması illüziyasını yaradan ilk heykəltəraşlardandır.

Onun personajları sakit durmur; onlar hərəkət, həyəcan və ya şok anında dondurulmuş kadrları xatırladır.

Uzun müddət Bernininin kölgəsində qalsa da, XX əsr incəsənət tarixçiləri onu Barokko heykəltəraşlığının gerçək banilərindən biri kimi yenidən kəşf ediblər.

Müasir incəsənət tarixində Françesko Moçi uzun əsrlər boyu qaldığı Bernini kölgəsindən çıxaraq Barokko dinamizminin həqiqi qabaqcılı kimi yenidən qiymətləndirildiyi üçün son dərəcə aktualdır. Müasir sənətşünaslıqda o, mərmərə ilk dəfə dramatik hərəkət, külək effekti və psixoloji gərginlik gətirən müstəqil novator kimi qəbul olunur. Onun Orvietoda və Romadakı cəsur, kinetik heykəlləri bu gün də monumental heykəltəraşlıqda forma, işıq-kölgə və hərəkət plastikasının ən parlaq nümunələri kimi tədqiq edilir və dünya muzeylərində böyük maraqla izlənilir.