Ətlə bağlı vacib açıqlama:Qiymətlər düşəcək?

Son günlər paytaxt və bölgələrdə mal ətinin qiymətində artım müşahidə olunur. Belə ki, bir həftə əvvələ qədər Şəmkirdə dana ətinin kiloqramı 16 manata satılırdısa, hazırda bu rəqəm 17 manata çatıb. Göyçayda isə dana ətinin kiloqramı 18 manata satılır.

Qəssabların sözlərinə görə, qiymət artımının səbəblərindən biri ət çatışmazlığıdır. Onlar həmçinin bildiriblər ki, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin tətbiq etdiyi yeni standartlar heyvan bazarlarının xərclərini artırıb. Bazar rəhbərləri də yaranan əlavə xərcləri yer haqlarına daxil ediblər.

Yeni tələblərə əsasən, heyvanların saxlanılması, nümayişi, yüklənməsi və boşaldılması üçün xüsusi bölmələr ayrılıb. Nəticədə bazarlarda yaranan bu xərclər zəncirvari şəkildə ətin satış qiymətinə təsir göstərib.

Bəs ətin qiymətinin düşməsi üçün hansı dəyişikliklər edilməlidir?

Mövzu ilə bağlı “Bakupost”a Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, qiymət artımının kökündə iki əsas səbəb dayanır: heyvandarlıqda mal-qaranın çatışmazlığı, bazarlarda yaranan əlavə tənzimləmə xərcləri. Onun sözlərinə görə, bu iki amili bir-birindən ayırmaq lazımdır, çünki hər biri fərqli həll tələb edir:

“Tənzimləmə xərcləri tərəfində ən sürətli təsir ondan gələ bilər ki, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin tələb etdiyi infrastruktur dəyişiklikləri (bölmələrin ayrılması, yüklə-boşaltma sahələri) birdəfəlik investisiya xərcidir, amma bazar rəhbərləri bunu davamlı yer haqqına daxil edərək faktiki olaraq daimi xərcə çevirib.

Dövlət tərəfindən bu keçid dövründə yer haqqı artımına müvəqqəti tavan qoyulması və ya infrastruktur xərclərinin bir hissəsinin dövlət-özəl tərəfdaşlıq formasında subsidiyalaşdırılması qiymətin bazar səviyyəsində sürətlə aşağı düşməsinə kömək edə bilər. Əks halda, bir dəfəlik xərc bazarların "daimi gəlir mənbəyinə" çevrilmə riski daşıyır”.

İqtisadçı deyir ki, ət çatışmazlığı dərin problemdir və qısamüddətli qiymət nəzarəti ilə həll oluna bilməz. O qeyd edib ki, burada üç istiqamət xüsusilə önəmlidir:

“Birincisi, canlı heyvan idxalının sadələşdirilməsi - əgər yeni baytarlıq-sanitariya tələbləri idxalçılar üçün əlavə maneə yaradıbsa (nəqliyyat, sənədləşmə), bu tələblərin təhlükəsizlik standartını aşağı salmadan inzibati yükünü azaltmaq mümkündür, məsələn ixtisaslaşmış nəqliyyat vasitələrinin lizinq və ya subsidiya yolu ilə əlçatan edilməsi.

İkincisi, yerli heyvandarlığın stimullaşdırılması - mal-qara bazasının artırılması üçün fermerlərə yem, baytarlıq xidməti və kredit dəstəyinin genişləndirilməsi, çünki qiymət artımının kök səbəbi məhz təklifin azlığıdırsa, idxal təkbaşına həll olmayacaq.

Üçüncüsü, qiymət və təklif monitorinqinin bölgə səviyyəsində şəffaflaşdırılması - Şəmkir və Göyçay kimi rayonlar arasındakı fərqin (16-17 manat və 18 manat) səbəbinin lokal təklif çatışmazlığı, yoxsa vasitəçi zəncirinin uzunluğu olduğunu ayırd etmək üçün rəsmi qiymət monitorinqi məlumatlarının rayon kəsimində açıqlanması faydalı olardı. Bu, həm istehlakçıya, həm də tənzimləyiciyə hansı bölgədə müdaxilə lazım olduğunu göstərər.

Qısa müddətdə real effekt yalnız bazar xərclərinin tənzimlənməsindən gələ bilər. Təklif tərəfindəki islahatların nəticəsi isə aylar, bəzən illər çəkir”.