Evdən işləmək psixikaya zərər verirmiş ARAŞDIRMA

Müasir dünyada sosial əlaqələr insanın psixoloji rifahı üçün hələ də həyati əhəmiyyət daşıyır.

Alimlərin yeni araşdırması göstərib ki, evdən işləmək rahat görünsə də, bu iş modeli uzunmüddətli perspektivdə psixi sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər. Koronavirus pandemiyası dövründə geniş yayılan məsafədən iş forması Ukraynada tammiqyaslı müharibənin başlamasından sonra daha da aktuallaşıb. Lakin "Science" jurnalında dərc olunan yeni tədqiqatın nəticələri göstərir ki, belə həyat tərzi işçilərin psixoloji vəziyyətinin pisləşməsinə səbəb ola bilər.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, tədqiqat müəllifləri proqramlaşdırma, marketinq kimi məsafədən yerinə yetirilə bilən peşələrdə çalışan şəxslərlə, tibb bacıları və mexaniklər kimi fiziki iştirakı zəruri olan peşə sahiblərinin sosial təcrid səviyyəsini və psixi sağlamlıq göstəricilərini müqayisə ediblər.

Araşdırma göstərib ki, məsafədən işin yayılması son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. 2019-cu ildə işçilərin cəmi 7 faizi evdən işlədiyi halda, 2023-cü ildə bu göstərici 28 faizə yüksəlib. Bunun nəticəsində uzaqdan çalışanlar daha çox vaxtı tək keçirməyə başlayıblar.

Sosial təcridin ən yüksək səviyyəsi isə tək yaşayan insanlar arasında qeydə alınıb. Onların gün ərzində heç bir sosial təmas olmadan vaxt keçirmə ehtimalı 7 faiz artaraq 83 faizə çatıb. Maraqlıdır ki, bu şəxslər iş yerindəki ünsiyyət çatışmazlığını axşam saatlarında dostlarla görüşməklə kompensasiya etməyiblər.

Bununla yanaşı, psixi sağlamlıq göstəricilərində də pisləşmə müşahidə olunub. Kessler Psixoloji Distress Şkalası (K-6) üzrə məsafədən işləyən peşə sahibləri arasında psixoloji gərginlik 0,1 standart sapma qədər artıb. Tək yaşayan şəxslərdə isə bu artım təxminən iki dəfə yüksək olub.

Oxşar meyllər digər göstəricilərdə də qeydə alınıb. Depressiya hallarının tezliyi artıb, psixoloji yardım üçün müraciətlərin sayı çoxalıb və antidepressant preparatların təyin olunması halları yüksəlib.

"Əldə etdiyimiz nəticələr göstərir ki, məsafədən iş sosial təcridi əhəmiyyətli dərəcədə artırır və xüsusilə tək yaşayan insanlar arasında psixi sağlamlığı pisləşdirir", – tədqiqat müəllifləri bildiriblər.

Alimlərin sözlərinə görə, son illərdə cəmiyyətdə psixoloji gərginliyin ümumi səviyyəsi artıb və məsafədən iş bu artımın təxminən üçdə birini izah edə bilər.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, əvvəllər uzaqdan işləyən, lakin hazırda işləməyən şəxslərdə oxşar sağlamlıq problemləri müşahidə olunmayıb. Bu isə mənfi təsirin məhz iş şəraiti ilə əlaqəli olduğunu göstərir.

Araşdırma müəllifləri vurğulayırlar ki, bir çox insan rahatlığına görə məsafədən işləməyə üstünlük versə də, bu seçimin uzunmüddətli nəticələrini kifayət qədər qiymətləndirməyə bilər. Belə mənfi təsirlər tədricən toplanır və onları həyatın digər amillərindən ayırd etmək çətin olur.

Əmək bazarı ilə bağlı digər araşdırmalar da göstərir ki, məsafədən işin yeni davranış modelləri formalaşdırdığı müşahidə olunur. Son dövrlərdə "səssiz məzuniyyət" adlandırılan tendensiya geniş yayılıb. Bu zaman əməkdaşlar rəhbərliyə məlumat vermədən istirahət məkanlarından işləyir və ya işləyirmiş kimi görünürlər.

Xüsusilə millenial nəslin nümayəndələri arasında bu təcrübəyə daha çox rast gəlinir. Araşdırmalara görə, onların təxminən 40 faizi ən azı bir dəfə rəhbərliyə xəbər vermədən "səssiz məzuniyyətə" çıxıb.

Bununla belə, əksər əməkdaşlar iş öhdəliklərindən yayınmağa çalışmırlar. Onlar sadəcə kurortdan işlədiklərini deməkdən çəkinirlər. Bunun əsas səbəbi tənbəl görünməkdən və karyera imkanlarını riskə atmaqdan ehtiyat etmələridir.

Ekspertlər bildirirlər ki, bu hal bəzən işçilərin tam ödənişli məzuniyyətdən istifadə etməməsinə də səbəb olur. Çünki bəzi şirkətlərdə formalaşmış toksik korporativ mədəniyyət əməkdaşlarda istirahətin mənfi qarşılanacağı qorxusunu yaradır.