Foreign Affairs: Çin təhlükəli bir nöqtəyə çatıb...

...Çin iqtisadiyyatı o qədər çox istehsal gücü və ixrac profisiti toplayıb ki, Pekinin ənənəvi artım modeli təkcə Çinin özünü deyil, həm də qlobal iqtisadiyyatı təhdid etməyə başlayır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, Foreign Affairs jurnalı yazır ki, xarici tələbat Çin mallarını eyni sürətlə mənimsəməsə, nəticələr ölkənin sərhədlərindən çox kənara çıxa bilər.

2025-ci ildə Çinin ticarət profisiti təxminən 1,2 trilyon dollara çatacaq və qlobal mal ticarətindən daha sürətli artacaq.

Çin artıq qlobal sənaye məhsulunun təxminən 30 faizini təşkil edir və 2030-cu ilə qədər bu rəqəm 45 faizə yaxınlaşa bilər.

...Problem xüsusilə strateji sənaye sahələrində nəzərə çarpır. Çin şirkətləri günəş panelləri, elektrikli nəqliyyat vasitələri, batareyalar və digər yüksək texnologiyalı məhsulların istehsalını aktiv şəkildə artırırlar.

Bu arada, daxili tələbat daha yavaş artır. Nəticədə şirkətlər xaricdə alıcı axtarmağa, qiymətləri endirməyə və minimal və ya hətta mənfi mənfəət əldə etməyə məcbur olurlar.

Çin sənaye müəssisələrinin təxminən 30 faizi zərərlə işləyir və ən sürətlə böyüyən sektorlarda bu rəqəm 34 faizə çatır. Dövlət bankları və yerli hakimiyyət orqanları bəzi zərərli şirkətləri dəstəkləyir və onlara istehsalı davam etdirməyə imkan verir.

Dünya tədricən Çin ixracını mənimsəmək qabiliyyətini itirir. Almaniya artıq sənayesinə ciddi təzyiq göstərir: Çinə avtomobil ixracı 2022-ci ildən 2025-ci ilə qədər 66 faiz azalıb, Çin avtomobil ixracı isə ikiqatdan çox artıb.

Məqalədə deyilir ki, “Çinin ticarət profisiti əsasən özünə çökə bilər”.

Ölkələr tarifləri, yerli istehsal tələblərini və digər ticarət maneələrini artırmağa davam edərsə, Çinin ixrac modeli tələbatın kəskin azalması ilə üzləşə bilər.

Bu, yerli istehsalçılara, banklara və yerli büdcələrə zərbə vuracaq.

Lakin nəticələr qlobal ola bilər. Çin tələbatının azalması neft, mis və dəmir filizinin qiymətlərini aşağı sala bilər və Avstraliya, Braziliya, Çili və bir sıra inkişaf etməkdə olan ölkələrə təsir göstərə bilər.

Yeni bir böhran qlobal hökumətlər üçün də xüsusilə çətin olacaq: onların borc yükü bu gün 2008-ci il böhranından əvvəlkindən xeyli yüksəkdir.

Belə bir ssenaridən qaçmağın ən yaxşı yolu Çin iqtisadiyyatının tədricən yenidən balanslaşdırılmasıdır: daxili istehlakı gücləndirmək, sənaye subsidiyalarını azaltmaq və yuanı gücləndirmək.

ABŞ və digər böyük iqtisadiyyatlar bu prosesdə əsas rol oynaya bilər.

…Dünya Çinin trilyon dollarlıq ticarət profisiti ilə qarşılaşmasına dözə bilməz, - deyə ABŞ Maliyyə Naziri Skott Bessent bildirib.

…Gecikmə gələcək restrukturizasiyanı daha ağrılı edə bilər. Müəlliflər hesab edirlər ki, növbəti Çin iqtisadi şoku 2008-2009-cu illərin qarışıqlıqları ilə müqayisə edilə bilən qlobal böhrana çevrilə bilər, - deyə müəlliflər bildiriblər.

Əli Babayev