Frankfurt Kitab Sərgisində həyəcan təbili: Süni intellekt yazıçını əvəz edəcək?

Frankfurt Kitab Sərgisi 7–11 oktyabr tarixlərində keçirilir. Dünyanın ən böyük kitab və nəşriyyat tədbirlərindən birinə çevrilən builki sərgidə süni intellekt, söz və nəşriyyat azadlığı, demokratiya, insan haqları, dezinformasiya və yeni nəsil mədəniyyət məsələləri əsas müzakirə mövzularındandır.

Kulis.az xəbər verir ki, Frankfurt Kitab Sərgisinin builki proqramı yalnız kitab və nəşriyyat sənayesinə deyil, həm də müasir dünyanın ən mühüm ictimai və siyasi problemlərinə fokuslanıb.

“Frankfurt Calling” proqramı çərçivəsində müəlliflər, naşirlər, tədqiqatçılar, jurnalistlər, mədəniyyət xadimləri və insan haqları müdafiəçiləri görüşüblər.

Sərgi və Frankfurt şəhərinin müxtəlif məkanlarında ümumilikdə 120 tədbirin keçirilməsi planlaşdırılır. Proqram ədəbiyyatla yanaşı demokratiya, insan haqları, tarixi yaddaş, süni intellekt, dezinformasiya və iqlim böhranı kimi məsələləri də əhatə edir.

Demokratiya təhlükə altındadır?

ABŞ-li tarixçi və yazıçı Cill Lepor builki proqramın əsas simalarındandır. O, 7 oktyabrda PEN Berlin-in əməkdaşlığı ilə keçirilən “Militant Democracy?” panelində iştirak edir.

Paneldə əsas sual budur: cəmiyyətin əksəriyyəti fundamental hüquqlara və müstəqil institutlara təzyiq göstərməyə başladıqda demokratiya özünü necə qoruya bilər?

Müzakirənin mövzusu təkcə Avropa və ABŞ üçün deyil, dünyanın müxtəlif bölgələri üçün aktual problem kimi təqdim olunur.

Britaniya və Fransa əsilli yazıçı, hüquqşünas və insan haqları müdafiəçisi Filipp Sands də sərginin əsas qonaqlarındandır. O, 10 oktyabrda keçiriləcək “From East West Street to the Anthropocene” tədbirində insanlığa və təbiətə qarşı ağır cinayətlərə hüququn necə cavab verə biləcəyindən danışacaq.

Sands 11 oktyabrda Alman Kitab Ticarətinin Sülh Mükafatına layiq görüləcək.

Kim yaza bilər, kim danışa bilər?

Builki Frankfurt Kitab Sərgisinin diqqət çəkən mövzularından biri də nəşriyyat azadlığıdır.

Beynəlxalq Naşirlər Assosiasiyası ilk dəfə “IPA Freedom of Expression Defenders Award” mükafatını təqdim edir.

Mükafat söz və ifadə azadlığını, nəşr və oxuma hüququnu müdafiə edən şəxslərə veriləcək.

Assosiasiya 8 oktyabrda qlobal “Freedom to Publish” hesabatını da təqdim edəcək. Hesabat dünyanın müxtəlif ölkələrində nəşriyyat sahəsinə tətbiq olunan məhdudiyyətləri və nəşriyyatların bu təzyiqlərə qarşı istifadə edə biləcəyi vasitələri araşdırır.

Süni intellekt kitab dünyasını dəyişir

Frankfurt Kitab Sərgisində ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri də süni intellektdir.

Süni intellekt artıq bilginin necə yaradılmasına, yoxlanmasına və ictimaiyyətə çatdırılmasına ciddi təsir göstərir.

“AI in Culture: Truth or Fiction?” adlı müzakirədə təhsil, elm, mədəniyyət və nəşriyyat sahəsinin nümayəndələri bir araya gələcək.

Əsas suallardan biri belədir: oxucu həqiqi məlumatla süni intellekt tərəfindən yaradılmış məlumatı necə ayırd edə bilər?

UNESCO-nun himayəsi altında fəaliyyət göstərən Süni İntellekt üzrə Beynəlxalq Tədqiqat Mərkəzi də bu müzakirəyə cəlb olunub.

Fransa-Tunis əsilli siyasi alim və yazıçı Asma Mhalla isə rəqəmsal texnologiyaların güc balansını və ictimai müzakirələri necə dəyişdirdiyini araşdırır.

O, alman yazıçı Ditmar Dat ilə birlikdə rəqəmsal dövrdə düşünmək hüququ haqqında danışacaq.

Frankfurtun yeni səsləri

Sərginin digər mühüm istiqamətlərindən biri gənc yazıçıların və mədəniyyət nümayəndələrinin beynəlxalq platformaya çıxarılmasıdır.

8 oktyabrda Nigeriya, Venesuela, Çexiya və Türkiyədən olan gənc yazıçılar, fəallar və mədəniyyət xadimləri “What’s their take? Young Voices from Around the World” tədbirində iştirak edəcəklər.

Tədbirdən sonra “FBM Young Voices Night” proqramı keçiriləcək. Burada açıq mikrofon, zine emalatxanası və DJ çıxışları nəzərdə tutulub.

Bu tədbir "Young Voices Network" layihəsinin başlanğıcı olacaq.

Şəbəkənin məqsədi müxtəlif ölkələrdən olan yeni nəsil yaradıcı insanların bir-biri ilə əlaqəsini gücləndirmək və onların ictimai müzakirələrdə daha görünən rol oynamasına şərait yaratmaqdır.

Nəşriyyatda gənclər üçün imkan varmı?

7 oktyabrda keçirilən “The Hof: Who Gets In – and Who Gets On? Building Fair Career Pathways in Publishing” tədbirində nəşriyyat sektorunda gənc mütəxəssislər üçün bərabər karyera imkanları müzakirə olunur.

Fondazione Feltrinelli-nin direktoru Massimiliano Tarantinonun iştirak etdiyi tədbirdə əsas diqqət yeni nəslin nəşriyyat sektoruna daxil olmasına və burada ədalətli inkişaf imkanlarının yaradılmasına yönəldilir.

Kitab sənayesində bərabərlik müzakirəsi

Builki proqramda gender və sosial bərabərlik də xüsusi yer tutur.

"UN Women" nəşriyyat mütəxəssislərinin iştirakı ilə “Publishing Equality: Shaping the Future of the Book Industry” adlı müzakirə keçirir.

Burada nəşriyyat şirkətlərində daha ədalətli iş mühiti yaratmaq və müxtəlif qruplar üçün bərabər imkanlar formalaşdırmaq məsələləri müzakirəyə çıxarılır.

Bundan başqa, BMT-nin nəşrlər bölməsi “Still Burning: The Climate Crisis We Stopped Talking About” layihəsi ilə iqlim böhranının niyə ictimai-siyasi gündəmdən geri çəkildiyini araşdırır.

Layihədə BMT baş katibinin müavini Melissa Fleming də iştirak edir.

“Frankfurt Calling” nəyi dəyişmək istəyir?

Frankfurt Kitab Sərgisinin proqram meneceri Con Staynmark tədbirin yalnız kitab sənayesi üçün deyil, qlobal ictimai diskussiya üçün də mühüm platformaya çevrildiyini bildirir.

Onun sözlərinə görə, müxtəlif nəsillərdən, ölkələrdən və peşə sahələrindən insanlar burada bir araya gələrək bir-birinin fikirlərini dinləyirlər.

Builki proqramın əsas mövzuları demokratiya və vətəndaş cəmiyyəti, tarixi yaddaş, insan haqları, süni intellekt və dezinformasiya, eləcə də iqlim böhranıdır.

Frankfurt Kitab Sərgisinin 2026-cı il proqramında Amnesty International, ARTE, Institut français, Beynəlxalq Naşirlər Assosiasiyası, UNESCO-nun süni intellekt üzrə tədqiqat qurumu, PEN International, BMT Nəşrləri, UN Women və Wikimedia kimi beynəlxalq təşkilatlar da iştirak edir.

Qeyd edək ki, Frankfurt Kitab Sərgisi 7–11 oktyabr tarixlərində Almaniyanın Frankfurt şəhərində keçirilir.

Ülvi Bahadır

Tanınmış çinli rəssam süni intellektin təhlükələrindən danışdı İlk sovet serialının ulduzu vəfat etdi "Biz hamımız Üzeyir məktəbindən çıxmışıq..." - Fikrət Əmirov dahi bəstəkar haqqında nə yazırdı?